อัลกอริทึม TikTok ในฐานะนวัตกรรมการสื่อสารทางสังคม: การวิเคราะห์กลไกทางจิตวิทยาและผลกระทบผ่านกรณีศึกษาเชิงลึก
คำสำคัญ:
TikTok, Hormone Roller Coaster, อัลกอริทึม, การแฮกสมอง, โดพามีน, ทุนนิยมสอดแนม, สุขภาวะดิจิทัล, นวัตกรรมสื่อสารสังคมบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กลไกการทำงานของอัลกอริทึมในแอปพลิเคชัน TikTok ในฐานะนวัตกรรมการสื่อสารทางสังคมที่ส่งผลต่อสภาวะอารมณ์และการเสพติดของผู้ใช้งาน โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพในรูปแบบกรณีศึกษาเชิงลึก (In-depth Case Study) ที่ใช้ระเบียบวิธีแบบชาติพันธุ์วรรณนาในตนเอง (Autoethnography) และนำมาวิเคราะห์ผ่านกรอบแนวคิดทฤษฎี "Hormone Roller Coaster" และ "การแฮกสมอง (Brain Hacking)" ผลการศึกษาเชิงลึกพบว่า อัลกอริทึมของ TikTok มีการจัดเรียงเนื้อหาอย่างมีแบบแผน โดยสลับระหว่างเนื้อหาเชิงบวก (รางวัล) และเชิงลบ (ตัวกระตุ้น) เพื่อสร้างสภาวะ "รถไฟเหาะทางอารมณ์" บทความนี้นำเสนอแบบจำลอง 3 ขั้นตอนของ "การแฮกสมอง" ที่อัลกอริทีม เพื่อตรึงผู้ใช้ให้อยู่กับแพลตฟอร์มเป็นเวลานาน นอกจากนี้ บทความยังอภิปรายถึงผลกระทบเชิงลบที่เกี่ยวข้อง ทั้งในด้านความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคลภายใต้แนวคิด "ทุนนิยมสอดแนม" (Surveillance Capitalism) และผลกระทบต่อชีวิตทางสังคม เช่น การลดทอนสมาธิ และการสร้างฟองสบู่กรองข้อมูล (Filter Bubbles) งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงอิทธิพลของอัลกอริทึมที่มีต่อจิตวิทยาและพฤติกรรมผู้ใช้ในยุคเศรษฐกิจแห่งความสนใจ (Attention Economy) อย่างมีนัยสำคัญ และเสนอเป็นข้อมูลพื้นฐานเพื่อการสร้างสุขภาวะดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
ธนพิสิฐ จรัสแสงจิระโชติ. (2568). ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการใช้แอปพลิเคชัน TikTok ของประชาชนในจังหวัดจันทบุรี. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 29(1), 15–24. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jca/article/view/280082
ธารทิพย์ มีจอม, ตุ๊กตา ศรีอาภรณ์, วิทวัส ดอนสินพูล, ศิริญทิพย์ จายะกัน, ศุทธินี จรทะผา, และ กิตรวี จิรรัตน์สถิต. (2568). อิทธิพลของสื่อ TIKTOK ต่อมุมมองสุขภาพแบบองค์รวมในเด็กและเยาวชน. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมล้านนา, 15(1), 162–176. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/lannaHealth/article/view/275711
ธัญธัช วิภัติภูมิประเทศ. (2568). การสำรวจเนื้อหาด้านสุขภาพจิตของวิดีโอใน TikTok. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 44(2), 286–300. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/humsujournal/article/view/278704
ศิริกาญจน์ จันทร์วิชโน, วิภากร วัฒนสินธุ์, และ ศุมรรษตรา แสนวา. (2565). ทักษะการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของนักศึกษาระดับปริญญาตรี สถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารบรรณศาสตร์ มศว, 15(1), 36–51.
Alter, A. (2017). Irresistible: The rise of addictive technology and the business of keeping us hooked. Penguin Press.
Bangkok Bank SME. (2568, 19 เมษายน). เจาะลึกพฤติกรรมผู้ใช้ TikTok ไทย! เทรนด์ฮิต & สินค้าขายดี 2025. https://www.bangkokbanksme.com/en/bbl-info-tiktok-trend-2025
Lüscher, C., & Malenka, R. C. (2011). Drug-evoked synaptic plasticity in addiction: From molecular changes to circuit remodeling. Neuron, 69(4), 650–663. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2011.01.017
Rasdusdee, P. (2024). #Virally virtuous: A multimodal case study of a young Thai influencer addressing Dhamma for mental health among Gen Z via TikTok. มนุษยศาสตร์สาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 25(2), 277–300. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JHUMANS/article/view/277735
Skinner, B. F. (1953). Science and human behavior. The Macmillan Company.
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
