Digital Intelligence Quotient Among Older Adults in Thailand
Keywords:
Digital Intelligence Quotient, Media Literacy, Older AadultsAbstract
This study aimed to: (1) examine the digital intelligence quotient of older adults in Thailand; (2) investigate demographic and social factors associated with their digital intelligence quotient; and (3) identify strategies for promoting digital intelligence quotient among this population. The data were collected using two research methods: a survey conducted with 424 older adults across the country, analyzed using descriptive and inferential statistics; and in-depth interviews with five experts and stakeholders involved in promoting and developing media use and media literacy, particularly among older adults.
The results revealed that older adults in Thailand had an overall high level of digital intelligence quotient (Mean = 3.59, S.D. = 0.493). The highest-rated competencies were skills in digital footprints (Mean = 3.90, S.D. = 0.584) and digital citizen Identity (Mean = 3.72, S.D. = 1.152). In contrast, skills in privacy management (Mean = 3.37, S.D. = 0.779) and cybersecurity management (Mean = 3.33, S.D. = 0.730) were at a moderate level, indicating that these were the areas where older adults were less proficient. In addition, demographic and social factors were found to be associated with both overall and specific dimensions of digital intelligence skills. Policy and practical guidelines for promoting digital intelligence quotient among older adults in Thailand can be implemented by various relevant sectors, including government agencies, educational sector, and civil society. Promotion strategies may take diverse forms, such as training programs or activities that align with the lifestyles and edia consumption patterns of older adults.
References
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566). สถิติผู้สูงอายุ. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/statistics_side?content=1&sub=2
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2564). สังคมผู้สูงอายุในปัจจุบันและเศรษฐกิจในประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/know/1/926
กันติพิชญ์ ใจบุญ และพรเทพ เฮง. (2561). อาวุโสเล่นโซเซียลฯ ป้องกันเสื่อง เลี่ยงมิจฉาชีพ. POST TODAY. สืบค้นเมื่อ 5 สิงหาคม 2566, จาก https://www.posttoday.com/life/healthy/551718
กาญจนา ปัญญาธร, รวีวรรณ เผ่ากันหา และ นันท์นลิน แก้วคําหอม. (2568). ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยพื้นฐาน การรับรู้ประโยชน์ การรู้เท่าทันสื่อ ทัศนคติกับพฤติกรรมการใช้สื่อออนไลน์บนโทรศัพท์มือถือของผู้สูงอายุ. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 33(1), 99-113. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/275160
ขวัญตา เบ็ญจะขันธ์, ไวพจน์ กุลาชัย, ปฏิพล หอมยามเย็น, และ ขันอุทร เพชรราศี. (2567). การรับมือภัยทางไซเบอร์ของผู้สูงอายุ: ความท้าทายใหม่ของสังคมไทย. วารสารการเมือง การบริหาร และกฎหมาย, 16(2), 283-302. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/polscilaw_journal/article/view/278446
ชานนท์ ศิริธร. (2561). ปัจจัยทางจิตวิทยากับผลต่อการใช้เครือข่ายสังคมออนไลน์ของผู้สูงอายุ. (วิทยานิพนธ์นิเทศศาสตรดุษฎีบัณฑิต). กรุงเทพฯ: คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ดนัย ฉลาดคิด และ ภัทรวรรธน์ จีรพัฒน์ธนธร. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลต่อระดับความฉลาดรู้เรื่องดิจิทัลบนอุปกรณ์สมาร์ตโฟนของผู้สูงอายุในเขตบางแค กรุงเทพมหานคร. วารสาร มจร. หริภุญชัยปริทรรศน์, 4(1), 91-101.
ตระหนักจิต ยุตยรรยง. (2565). การรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพฯ. รายงานการวิจัย มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567, จาก https://scholar.utcc.ac.th/server/api/core/bitstreams/ac017d53-aff4-40ac-9b44-489efde23ba1/content
ธีรเดช มานะกุล และกุลธิดา ท้วมสุข. (2564). เชาว์ปัญญาดิจิทัลสำหรับการสอนในสภาพแวดล้อมดิจิทัล. วารสารวิจัยสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย. 14(2), 81-97. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/tla_research/article/view/251924/
นันทิยา ดวงภุมเมศ, ขวัญจิต ศศิวงศาโรจน์, ธีรพงษ์ บุญรักษา, ณรงเดช พันธะพุมมี, และวราภรณ์ สืบวงศ์สุวรรณ์.
(2567). รายงานผลสำรวจสถานการณ์การใช้สื่อ ผลกระทบจากการเปิดรับสื่อ พฤติกรรมการรู้เท่าทันสื่อของผู้สูงอายุไทยในปี 2566. ศูนย์วิชาการด้านการรู้เท่าทันสื่อของผู้สูงอายุ สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล.
พนม คลี่ฉายา. (2557). การรู้เท่าทันสื่อมวลชนกระแสหลักของคนกรุงเทพมหานคร. วารสารนิเทศศาสตร์, 32(2), 1-24. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jcomm/article/view/179041
พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546. ราชกิจจานุเบกษา. 31 ธันวาคม 2546 เล่ม 120 ตอนที่ 130 ก หน้า 1.
พรนภา พุทธรักษา และวาทิตา เอื้อเจริญ. (2567). การรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของผู้สูงอายุตำบลบางเตย อำเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(12), 1541-1556. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/275385
แพรวพรรณ อัคคะประสา. (2557). แนวคิดและทฤษฎีการรู้เท่าทันสื่อ. ใน ฐานะวัฒนา สุขวงศ์ และคณะ. รู้เท่าทันสื่อ (59-79). กรุงเทพฯ : สำนักงานคุ้มครองผู้บริโภคในกิจการกระจายเสียงและโทรทัศน์.
มูลนิธิหมอชาวบ้าน. (2567). ผู้สูงอายุกับการใช้สื่อโซเชียลมีเดีย. Empowerliving. สืบค้นเมื่อ 1 กันยายน 2566, จากhttps://empowerliving.doctor.or.th/case/939
ระวีวรรณ ทรัพย์อินทร์ และญาศิณี เคารพธรรม. (2560). สื่อกับผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารนิเทศศาสตร์ธุรกิจบัณฑิตย์, 11(2), 367-387. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/dpuca/article/view/174491
วริศรา จินดาผ่อง, คมชาญ อุปถัมภ์ และธนภัทร เต็มรัตนะกุล. (2565). การรู้เท่าทันสื่อโซเชียลของผู้สูงอายุในเรื่องการเปิดรับเนื้อหาทางการเมือง. การประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 13. สืบค้นเมื่อ 5 มีนาคม 2567, จาก https://www.hu.ac.th/Conference/conference2022/proceedings/doc/03%20มนุษยศาสตร์/4-Hu-157%20(330%20-%20352).pdf
วิโรจน์ สุทธิสีมา, พิมลพรรณ ไชยนันท์, และศศิธร ยุวโกศล. (2562). ตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล (MIDL) ระดับบุคคลช่วงวัยทำงานเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตย. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 7(1), 194-202. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jcosci/article/view/199928
สรานนท์ อินทนนท์. (2563). ความฉลาดทางดิจิทัล (DQ Digital Intelligence). พิมพ์ครั้งที่ 3. ปทุมธานี: วอล์ค ออน คลาวด์.
สุภารักษ์ จูตระกูล. (2568). การบูรณาการการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานกับการบริการวิชาการแก่สังคม: กรณีศึกษา การอบรมเชิงปฏิบัติการ “การรู้เท่าทันสื่อการสื่อสารสุขภาพของผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงยี่โถ จังหวัดปทุมธานี”. วารสารกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 4(2), 48–85. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/tmfjournal/article/view/276758
สำนักข่าวอิศรา. (2564). กองทุนสื่อปลอดภัยฯ เผยคนไทย 66% เข้าถึงสื่อดี - 74% ประเมินวิเคราะห์ข้อมูล. สืบค้นเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ 2567, จาก https://www.isranews.org/article/isranews-short-news/96352-isra-133.html
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). ผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทยปี 2565. สืบค้นเมื่อ 2 มกราคม 2567, จาก https://opendata.etda.or.th/dataset/iub_01_65/resource/24facd14-3d30-4fee-98a4-e6887733d3e7
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). ช่องว่างทางดิจิทัลเมื่อไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงวัย. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2567, จาก https://www.nso.go.th/public/e-book/NSOLetsRead/assets/files/digitalspace.pdf
อธิชา วุฒิรังษี. (2564). การรู้เท่าทันสื่อดิทัลของผู้สูงอายุ. วารสารสหศาสตร์, 21(1), 90–106. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/sahasart/article/view/244781
อัญมณี ภักดีมวลชน และ คมสัน รัตนะสิมากูล. (2565). รูปแบบการใช้ประโยชน์ และการรู้เท่าทันสื่อเฟซบุ๊กของผู้สูงอายุ. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 17(2), 1-30.
อารียา ศรีแจ่ม. (2562). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเข้าถึงเทคโนโลยีของผู้สูงอายุในยุคดิจิทัล. วิทยานิพนธ์ สาขาเศรษฐกิจดิจิทัล.มหาวิทยาลัยรังสิต.
อ๊อต โนนกระยอม และพรพิทักษ์ เห็มบาสัตย์. (2565). การพัฒนาศักยภาพผู้สูงวัยผ่านหลักสูตรการเรียนรู้สู่การสร้างคุณค่าเพื่อสร้างสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ในโรงเรียนผู้สูงอายุจังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารด้านการบริหารรัฐกิจและการเมือง, 11 (2), 72-86. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/papojournal/article/view/260317
Hobbs, R. (2001). Media literacy skills: Interpreting tragedy. Social Education, 65(7), 406–411. http://downloads.ncss.org/lessons/650702.pdf
Kang H., Baek J, Chu SH, Choi J. (2023). Digital literacy among Korean older adults: A scoping review of quantitative studies. Digit Health, 9. https://doi.org/10.1177/20552076231197334
Kim, M., Hong, S., & Jung, J. (2025). The shadow of digital society: Why the elderly are vulnerable to online phishing—A case study from South Korea. Security Journal, 38(1), 48. https://doi.org/10.1057/s41284-025-00484-2
Ministry of Education and Culture. (2020). Media Literacy in Finland - National media education policy. Retrieved June 29, 2024, from https://medialukutaitosuomessa.fi/mediaeducationpolicy.pdf
Park, Y. (2019). DQ global standards report 2019: Common framework for digital literacy, skills and readiness. Retrieved August 15, 2023, from https://web.archive.org/web/20211027115828/https://www.dqinstitute.org/wp-content/uploads/2019/11/DQGlobalStandardsReport2019.pdf
Park S & Kim B. (2020). Readiness for utilizing digital intervention: patterns of Internet use among older adults with diabetes. Prim Care Diabetes, 14(6), 692–697. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2020.08.005
Silver, A. (2009). A European approach to media literacy: Moving toward an inclusive knowledge society. In D. Frau-Meigs & J. Torrent (Eds.), Mapping media education policies in the world: Visions, programmes, and challenges (pp. 11-13). New York, NY: United Nations Alliance of Civilizations in cooperation with Grupo Comunicar.
UNESCO. (2013). Media and informational literacy: Policy and strategy guidelines. Paris, France: UNESCO.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). New York, NY: Harper & Row.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 The journal of social communication innovation
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
