อภัยราชกุมารสูตร: แนวทางการสื่อสารแบบพระพุทธศาสนาเถรวาทเพื่อแก้ปัญหาการสื่อสารออนไลน์ในสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาแนวทางการสื่อสารตามหลักพุทธศาสนาเถรวาทเพื่อรับมือกับปัญหาการสื่อสารออนไลน์ในสังคมไทย โดยใช้วิธีการศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า ปัจจุบัน การสื่อสารผ่านสื่อออนไลน์ได้สร้างอิทธิพลต่อการรับรู้ของผู้คนอย่างมหาศาล โดยเฉพาะการนำเสนอข้อมูลเชิงลบเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ซึ่งส่งผลกระทบต่อศรัทธาของพุทธศาสนิกชน โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ปัญหาสำคัญที่บทความชี้ให้เห็นมีสองประการหลัก ได้แก่ 1) การขาดหลักจริยธรรมในการสื่อสารออนไลน์ ซึ่งมักถูกใช้เป็นเครื่องมือในการทำลายบุคคลอื่น และ 2) การที่ผู้รับสาร โดยเฉพาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ ขาดวุฒิภาวะและการยับยั้งชั่งใจในการไตร่ตรองข้อมูลข่าวสาร เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว หลักการสื่อสารจาก "อภัยราชกุมารสูตร" เป็นกรอบแนวคิดสำคัญ หลักการนี้ให้ความสำคัญกับองค์ประกอบของการสื่อสาร 2 ประการคือ การสื่อสารความจริง และ การสื่อสารที่เกิดประโยชน์ ตามหลักการในพระสูตร พระพุทธองค์จะตรัสวาจาที่เป็นจริง แท้ และประกอบด้วยประโยชน์เท่านั้น โดยจะทรงทราบกาลอันควรในการสื่อสาร แม้ว่าวาจานั้นอาจไม่เป็นที่พอใจของผู้ฟังก็ตาม. ในทางกลับกัน วาจาใดแม้เป็นจริง แต่หากไม่ประกอบด้วยประโยชน์ พระองค์ก็จะไม่ตรัส ส่วนการประยุกต์ใช้หลักอภัยราชกุมารสูตรสามารถแก้ไขปัญหาการสื่อสารออนไลน์ได้โดย 1) การแก้ปัญหาเชิงจริยธรรม ผ่านการยึดถือ "ประโยชน์" เป็นเกณฑ์ กล่าวคือ หากข้อมูลข่าวสารไม่ได้สร้างสรรค์ประโยชน์ต่อตนเองและสังคม ก็ไม่ควรรับหรือส่งต่อ และ 2) การสร้างอุดมคติทางการสื่อสาร เพื่อส่งเสริมการยับยั้งชั่งใจ โดยใช้ปัญญาและวิจารณญาณในการพิจารณาบริบทและเป้าหมายของสารก่อนตัดสินใจเชื่อหรือตอบสนอง แนวทางดังกล่าวจึงเป็นการสร้างเกราะป้องกันทางปัญญาและจริยธรรมสำหรับผู้ใช้งานสื่อออนไลน์ในสังคมไทย