ผู้ป่วยโรคซึมเศร้ามีสิทธิในการมีชีวิตอยู่ของตนเองหรือไม่: มุมมองจากพุทธจริยศาสตร์

บทคัดย่อ

บทความนี้จะทำการมุ่งสำรวจปัญหาทางจริยศาสตร์และอภิปรัชญาว่าด้วยสิทธิในชีวิตของผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่ประสงค์ยุติชีวิตของตนเอง จากการศึกษาปัญหานี้แนวคิดเสรีนิยมถือว่าคนเรานั้นมีสิทธิต่อชีวิตของตนเอง เมื่อมีสิทธินี้การยุติชีวิตของตนเองย่อมเป็นการกระทำที่ควรเพราะเป็นสิทธิของผู้ที่เป็นเจ้าของ ส่วนแนวคิดอนุรักษ์นิยม กลับมองว่า จริงอยู่คนเรานั้นเป็นเจ้าของสิทธิต่อชีวิต แต่การจะยุติชีวิตนั้นถือว่าเป็นการกระทำที่ไม่สมควร เพราะคนเรานั้นเป็นสมาชิกของสังคม เมื่อเป็นสมาชิกของสังคม ควรได้รับการยินยอมจากสังคม ในงานนี้ การวิเคราะห์โดยอาศัยมุมมองจากพุทธจริยศาสตร์พบว่า ชีวิตมิใช่กรรมสิทธิ์ของปัจเจกชน หากเป็นกระบวนธรรมที่เกิดขึ้นจากเหตุปัจจัย (ปฏิจจสมุปบาท) และไม่มีตัวตนถาวรที่เป็นเจ้าของอย่างแท้จริง การอ้างสิทธิในการตายจึงตั้งอยู่บนความเข้าใจผิดในตัวตน (อัตตา) และขัดกับหลักเจตนา ซึ่งเป็นแก่นของศีลธรรมในพระพุทธศาสนา การฆ่าตัวตายด้วยความเมตตาต่อตนเอง ยังถือเป็น อกุศลเจตนา ในเรื่องสิทธิในชีวิต พุทธจริยศาสตร์มองว่า มันไม่ได้หมายถึงอำนาจเหนือชีวิต แต่หมายถึงสิทธิที่จะเรียนรู้และตื่นรู้ชีวิต แม้ในยามทุกข์ทรมานที่สุด เพราะชีวิตคือพื้นที่แห่งการภาวนา มิใช่ทรัพย์สินที่จะยุติได้ด้วยเจตนาของอัตตา