ศาสนารมณ์: เทคนิคการจัดการอารมณ์ตามแนวทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

          การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเรื่องอารมณ์ในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา 2) วิเคราะห์การจัดการอารมณ์ในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา 3) นำเสนอเทคนิคการจัดการอารมณ์ตามแนวทางพระพุทธศาสนา ด้วยการศึกษาจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก ผลการศึกษาพบว่า 1. อารมณ์ในทางพระพุทธศาสนาอธิบายผ่านสภาวะภายในที่เรียกว่าเจตสิกและการแสดงออกทางพฤติกรรม โดยให้ความสำคัญกับหลักหิริและโอตตัปปะ ในฐานะอารมณ์ทางศีลธรรมที่คุ้มครองโลก และการให้อภัยซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันและการบำบัดทางจิต 2. การวิเคราะห์การจัดการอารมณ์ พระพุทธศาสนามุ่งเน้นการจัดการความรู้สึกเชิงปัจเจกผ่านน้ำตา ซึ่งสะท้อนความสำนึกผิดและความเศร้าจากการสูญเสียสิ่งอันเป็นที่รัก และการจัดการความรู้สึกเชิงสังคมผ่านการใช้หลักพรหมวิหาร เพื่อระงับการผูกเวรและสร้างความปรองดอง นอกจากนี้ยังมีการใช้สัญลักษณ์และพิธีกรรมทางสังคมเพื่อสร้างความสำนึกและปลอบประโลมทางจิตใจ 3. เทคนิคการจัดการอารมณ์ ประกอบด้วย 1) เทคนิคการให้เหตุผลเชิงปัจเจกบุคคล โดยการย้ายฐานความคิดจากอวิชชาไปสู่สัมมาทิฏฐิ เปลี่ยนสถานะจากผู้ประสบภาวะจำยอมไปสู่ผู้กระทำการโดยเจตนาที่มีสติควบคุมตนเอง 2) เทคนิคการปรับตัวผ่านการยอมรับความเป็นจริงตามกฎไตรลักษณ์ และ 3) เทคนิคการให้เหตุผลเชิงสากลผ่านกระบวนการสุนทรียสนทนา เพื่อสร้างพื้นที่ว่างในการรับฟังโดยปราศจากสมมติฐานและการตัดสิน ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาตามหลักไตรสิกขาและภาวนาทั้งในระดับความคิด ความรู้สึก และการกระทำ เพื่อความสงบสุขอย่างยั่งยืน