การบูรณาการนิเวศวิทยาเชิงพุทธกับการออกแบบไม้ป่าชายเลนสู่การอนุรักษ์ระบบนิเวศชุมชนอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเรื่องนิเวศวิทยาเชิงพุทธของซากไม้ป่าชายเลน 2) พัฒนากระบวนการจัดการวัสดุและแนวทางการออกแบบเชิงนิเวศวิทยาเชิงพุทธอย่างสร้างสรรค์ 3) ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงบูรณาการและจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์วัสดุในระบบนิเวศแก่ชุมชนอย่างยั่งยืน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิจัยและพัฒนา (R&D) ขั้นตอนที่ 1 R1 วิจัยเชิงคุณภาพด้วยการศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พร้อมทั้งสัมภาษณ์ ข้อมูลจากคนในพื้นที่ โดยลงพื้นที่สำรวจภาคสนาม สัมภาษณ์ สนทนากลุ่ม จดบันทึก ถ่ายภาพ ถ่ายวีดิโอ ขั้นตอนที่ 2 D1 การออกแบบด้วยกระบวนการวิเคราะห์และสังเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาเชิงลึก เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อสรุปของวิธีการแก้ไขปัญหาเพื่อจะนำไปใช้ในขั้นตอนการทดลองในขั้นตอนต่อไป ขั้นตอนที่ 3 R2 ทดสอบการออกแบบเพื่อหาข้อบกพร่อง ขั้นตอนที่ 4 D2 การพัฒนาขั้นตอนสุดท้าย เป็นกระบวนการการพัฒนาแบบร่างหลากหลายรูปแบบ มีการทดลองเทคนิควิธีการต่างๆ เพื่อแก้ไข ปรับปรุงข้อบกพร่องที่เหมาะสมและสวยงาม ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดนิเวศวิทยาเชิงพุทธของซากไม้ป่าชายเลนเป็นการบูรณาการมิตินิเวศวิทยา 3 ด้าน (สิ่งแวดล้อม สังคม จิตใจ) เข้ากับหลักพุทธธรรมที่เน้นความสัมพันธ์เกื้อกูลระหว่างมนุษย์และธรรมชาติ ด้านกระบวนการจัดการและออกแบบวัสดุสร้างสรรค์ พบว่าไม้โกงกางมีความทนทานและลายไม้เป็นเอกลักษณ์ แต่มีข้อจำกัดเรื่องน้ำหนักและการปริแตกง่าย ผู้วิจัยจึงพัฒนาเทคนิคการเข้าไม้แบบรูเดือยและเดือยตัวผู้ (Mortise and Tenon) เพื่อเสริมความมั่นคง ควบคู่กับการใช้เทคนิคการเผาผิวไม้แบบญี่ปุ่น (Yakisugi) เพื่อสุนทรียภาพและช่วยให้การขัดผิวเรียบเนียน รวมถึงใช้ Epoxy resin และ Wood filler อุดรอยแตกเพื่อเปลี่ยนตำหนิธรรมชาติให้เป็นอัตลักษณ์เฉพาะตัว ส่วนด้านการส่งเสริมจิตสำนึกเกิดจากกระบวนการลงมือทำจริง (Learning by Doing) ที่ช่วยให้ชุมชนเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการมองซากไม้เป็นวัสดุเหลือทิ้งสู่ทรัพยากรมีมูลค่า นำไปสู่การสร้างระบบเศรษฐกิจชุมชนที่เกื้อกูลต่อระบบนิเวศป่าชายเลนอย่างยั่งยืน