ภววิทยาทางศาสนา: เครื่องมือตีความและการพึ่งพาตัวเองของผู้สูงวัย ในสังคมไทย

บทคัดย่อ

          งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาการตีความทางภววิทยาทางศาสนาและการพึ่งพาตนเองของผู้สูงอายุ (2) เพื่อพัฒนาเครื่องมือการตีความทางภววิทยาทางศาสนาและการพึ่งพาตนเองของผู้สูงวัยในสังคมไทย และ (3) เพื่อขับเคลื่อนการตีความทางภววิทยาทางศาสนาในการสร้างการพึ่งพาตนเองของผู้สูงวัยในสังคมไทย งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการศึกษาเอกสารและสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 30 คนโดยการคัดเลือกแบบเจาะจง ผลการศึกษาพบว่า 1) แนวคิดภววิทยาซึ่งมีรากฐานจากปรัชญาตะวันตกและถูกนำมาใช้ผ่านจุดเปลี่ยนเชิงภววิทยาในการศึกษาศาสนาเชิงมานุษยวิทยา สามารถอธิบายพระพุทธศาสนาในฐานะการมองทะลุจากระดับสมมติบัญญัติไปสู่ปรมัตถบัญญัติ โดยปรากฏการตีความ 4 ลักษณะ คือ การตีความธรรมชาติภายในของมนุษย์ การตีความความสัมพันธ์ระหว่างรูปกับนาม การตีความภววิทยาทางการรักษาชีวิต และการตีความภววิทยาการดำเนินชีวิตที่ให้คุณค่าแก่ความชราในฐานะพื้นที่แห่งการเข้าใจแก่นแท้ชีวิต ทั้งนี้ การพึ่งพาตนเองของผู้สูงอายุตั้งอยู่บนหลักพุทธพจน์ตนแลเป็นที่พึ่งของตน ครอบคลุมมิติร่างกาย จิตใจ และองค์รวม โดยพบความย้อนแย้งเชิงโครงสร้างว่าการพึ่งพาตนเองทางจิตวิญญาณยังคงต้องอาศัยโครงสร้างการดูแลทางกายภาพจากผู้อื่นอยู่เสมอ 2) การพัฒนาเครื่องมือการตีความจากการสังเคราะห์องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาและการแพทย์แผนไทยผ่านสองกระบวนการที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ การใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาโดยมีพระสงฆ์เป็นผู้นำผ่านโครงสร้างความร่วมมือสี่ฝ่าย และการใช้กิจกรรมการแพทย์แผนไทยที่จำแนกความเจ็บป่วยตามช่วงวัยและส่งเสริมทักษะการสังเกตร่างกายตนเอง เพื่อนำไปสู่การดูแลแบบองค์รวมที่ครอบคลุมกาย จิต สังคม และจิตวิญญาณ และ 3) การขับเคลื่อนกระบวนการดำเนินผ่านการบูรณาการองค์ความรู้สู่การปฏิบัติจริงในสองกิจกรรม คือ การสัมมนาเชิงปฏิบัติการเรื่องกายวิภาคในคัมภีร์ที่นำเสนอมโนทัศน์เรื่องกายห้าระดับ และการสัมมนาเรื่องการเยียวยาสุขภาพในคัมภีร์พระพุทธศาสนาที่เชื่อมโยงกับแนวคิดอายุรเวทและหลักจริตหก ซึ่งก่อให้เกิดผลทั้งในระดับความเข้าใจและระดับการนำไปปฏิบัติ สะท้อนว่าการตีความทางภววิทยาทางศาสนาสามารถแปลงเป็นแนวปฏิบัติที่เสริมสร้างการพึ่งพาตนเองของผู้สูงวัยในสังคมไทยได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน