รัฐธรรมนูญฉบับประชาชนกับการผลักดันแนวทางประชานิยมภายใต้การสนับสนุนรัฐบาลของชนชั้นรากหญ้าในสังคมไทย

บทคัดย่อ

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 ได้รับการยกย่องและถูกขนานนามว่า “รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน” เกิดขึ้นมาจากกระแสเรียกร้องการปฏิรูปการเมืองภายหลัง “พฤษภาทมิฬ” และบริบทความเชื่อมโยงของปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น ไม่ว่าจะเป็นปัญหาสังคมที่มีความแปลกแยกทางชนชั้น ปัญหาสภาพเศรษฐกิจที่มุ่งพัฒนาจนขาดวินัยทางการเงิน การบริหารงานของรัฐบาลที่ไร้เสถียรภาพ การแก้ไขวิกฤตทางการเมืองของทหารโดยการยึดอำนาจรัฐประหารบ่อยครั้ง และระดับการศึกษาของประชาชนในประเทศที่แตกต่างกันจนเกิดช่องว่างทางอุดมการณ์ ฯลฯ ซึ่งปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบต่อประชาชนเป็นอย่างมาก เนื่องจากสังคมไทยปรากฏความเหลื่อมล้ำทางชนชั้นในการเข้าถึงแหล่งทรัพยากรของประเทศเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว กอปรกับ “วิกฤตต้มยำกุ้ง” ที่เข้ามาถาโถมระบบเศรษฐกิจไทยจนพังพินาศในช่วงรอยต่อก่อนการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับประชาชนอย่างเป็นทางการ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงสภาพความสิ้นหวังในการดำเนินชีวิตของปัจเจกบุคคลทุกกลุ่มชนชั้นในสังคมเป็นอย่างมาก

ทั้งนี้ “รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน” ได้มีการประกาศใช้อย่างเป็นทางการช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ ในปี พ.ศ. 2540 จึงมีส่วนสำคัญที่เอื้อต่อการผลักดันแนวทางประชานิยมของ “พรรคไทยรักไทย” ซึ่งได้เริ่มเข้ามามีบทบาททางการเมืองภายหลังการเลือกตั้งทั่วไป ในปี พ.ศ. 2544 ถือเป็นการจุดประกายความหวังของประชาชนผ่านมุมมอง “ประชาธิปไตยที่สัมผัสได้” ขึ้นมา นำไปสู่การสนับสนุนรัฐบาลจาก “พรรคไทยรักไทย” อย่างท่วมท้น โดยประชาชนได้รับผลตอบแทนและความช่วยเหลือเชิงนโยบายจากรัฐบาลที่มอบให้ผ่านการจัดทำโครงการประชานิยมต่างๆ อันเป็นการสนองความพึงพอใจให้แก่กลุ่มชนชั้นรากหญ้าอย่างเป็นรูปธรรมและยังเป็นการการันตีได้ว่าโอกาสที่ “พรรคไทยรักไทย” จะเข้ามาเป็นรัฐบาลอีกคำรบตามกระบวนการเลือกตั้งครั้งหน้ามีความเป็นไปได้สูงภายใต้ผลประโยชน์ต่างตอบแทนระหว่างกันของพรรคการเมืองกับประชาชนผ่านช่องว่างตามรัฐธรรมนูญจนนำไปสู่การเป็นเผด็จการทางรัฐสภาในท้ายที่สุด ดังนั้น การเยียวยาความบอบช้ำทางเศรษฐกิจและการลดความเหลื่อมล้ำจากการกระจายรายได้ของกลุ่มชนชั้นในช่วงเวลาดังกล่าว จึงสอดคล้องกับทิศทางการขับเคลื่อนนโยบายประชานิยมให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมในสังคมไทย โดยสามารถวิเคราะห์สถานการณ์ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงเวลาดังกล่าวออกมาเป็นประเด็นสำคัญได้ 5 ประการ ดังนี้ 1) การเกิดวิกฤตทางการเมืองที่ส่งผลกระทบต่อการบริหารงานของรัฐบาล เป็นเหตุให้นำไปสู่การเรียกร้องการปฏิรูปการเมืองภายหลัง “พฤษภาทมิฬ” 2) ผลกระทบของวิกฤตเศรษฐกิจและรอยต่อของการปฏิรูปการเมืองเอื้อต่อการผลักดันแนวทางประชานิยม ซึ่งเกิดจากการบริหารประเทศที่ไร้เสถียรภาพส่งผลโดยตรงต่อการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนนำไปสู่การยอมรับนโยบายประชานิยมของชนชั้นรากหญ้า 3) กลไกตามรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนเปิดช่องว่างให้พรรคการเมืองสืบทอดอำนาจสู่การเป็นเผด็จการรัฐสภา ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มต่างๆ ที่ไม่สามารถต่อรองผลประโยชน์ทางการเมืองและการบริหารได้ 4) การสร้างฐานเสียงสนับสนุนของพรรคการเมืองผ่านฐานนโยบายที่เป็นรูปธรรม ถือเป็นการลดทอนอิทธิพลของนักการเมืองท้องถิ่น (ตัวกลางหาฐานเสียงในอดีต) และสร้างฐานเสียงผ่านฐานนโยบายที่เป็นรูปธรรมของพรรคการเมืองทดแทน 5) ความย้อนแย้งของฐานเสียงและฐานนโยบายภายใต้มุมมองประชาธิปไตยที่แตกต่างกันในสังคมไทย โดยชนชั้นกลางจะเลือกรัฐบาลผ่านฐานนโยบายที่มุ่งพัฒนาเศรษฐกิจ แต่ชนชั้นรากหญ้าจะเลือกรัฐบาลที่สามารถจัดทำโครงการช่วยเหลือประชาชนได้โดยตรง