ปรัชญาหลักกฎหมายไทย ตามคำสอนในพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักและแนวความคิดของปรัชญากฎหมายไทยกับพุทธศาสนา เพื่อเปรียบเทียบปรัชญาหลักกฎหมายไทยกับพุทธศาสนา ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและจากการบรรยายธรรมะของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) และอาจารย์เสถียร โพธินันทะ ผลการวิจัยพบว่า กฎหมายไทยในอดีตได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา โดยศาสนาพราหมณ์เป็นแบบ เอกเทวนิยม ถือเทพเจ้าสูงสุดคือพระพรหม แต่ในพุทธศาสนาแบบ อเทวนิยม ถือว่าธรรมะสูงสุด ทั้งนี้หลักการต่างๆของศาสนาพราหมณ์ มาจากคัมภีร์มานวธรรมศาสตร์ ส่วนพุทธศาสนามาจากพระไตรปิฎกและการดัดแปลงมาเป็นคัมภีร์พระธรรมศาสตร์ ฐานะของกษัตริย์ในแบบศาสนาพราหมณ์คือเทพเจ้าที่ได้รับอำนาจและกำหนดมาจากพระพรหม ส่วนพุทธศาสนานั้นถือว่ากษัตริย์คือ ผู้ที่ประชาชนคัดเลือกขึ้นมา โดยต้องถือธรรมเป็นใหญ่ กษัตริย์นอกจากทำหน้าที่ด้านการรบแล้ว ยังทำหน้าที่ตัดสินคดีความให้ยุติธรรมอีกด้วย ส่วนการลงโทษประหารชีวิตนั้นได้อิทธิพลจากคัมภีร์พระเวท ผู้พิพากษาในปรัชญากฎหมายไทยต้องยึดถือหลักอินทภาษหรือการไม่มีอคติสี่ ปัจจุบันคืออุดมการณ์ของผู้พิพากษาและการปฏิบัติหน้าที่ในทางอรรถคดี ด้านปรัชญาเกี่ยวกับความหมายของกฎหมาย พบว่าพุทธศาสนาอธิบายว่า คือกฎของมนุษย์ ส่วนศาสนาพราหมณ์คือ กฎที่มาจากพระพรหม ส่วนความยุติธรรมในคัมภีร์มานวธรรมศาสตร์ สิ่งที่จะคุ้มครองให้กฎหมายศักดิสิทธิ์คือ “ทัณฑ์” เป็นเครื่องรักษาความถูกต้องในสังคม เทียบได้กับปรัชญากฎหมายบ้านเมือง ที่เน้นประสิทธิภาพกฎหมายคือการลงโทษ ด้านปรัชญาตะวันตกในประเด็นจริยธรรมนั้น คือ Ethics เทียบกับพุทธศาสนา Ethics คือ ศีล แนวคิดที่มากับ Ethics ทำให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม เกิดจากแนวคิดที่ผิดพลาด คือ แนวคิดการแยกมนุษย์กับธรรมชาติหรือแนวคิดพิชิตธรรมชาติ แม้จะมีแนวคิดประนีประนอม แต่ไม่สามารถแก้ไขปัญหาจริยธรรมสิ่งแวดล้อมได้ ส่วนจริยธรรม ในพุทธศาสนา คือ พรหมจริยะ หรือสามด้านของชีวิต ศีล สมาธิ ปัญญา