การวิเคราะห์เชิงพื้นที่เพื่อการจัดการวัณโรคในพื้นที่จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องการวิเคราะห์เชิงพื้นที่เพื่อการจัดการวัณโรค มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์ความชุกและความหนาแน่นของผู้ป่วยวัณโรคในจังหวัดเชียงราย 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อการระบาดของวัณโรคในจังหวัดเชียงราย และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการเชิงพื้นที่ของผู้ป่วยวัณโรคในจังหวัดเชียงราย เป็นการวิเคราะห์จากความชุกและความหนาแน่นของผู้ป่วยวัณโรคในจังหวัดเชียงราย โดยประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ร่วมกับข้อมูลทุติยภูมิที่ได้จากการคัดกรองข้อมูลของสำนักงานสาธารณสุข จังหวัดเชียงราย ซึ่งมีจำนวนผู้ป่วยวัณโรค ปี พ.ศ. 2562 ทั้งหมด 1,112 คน วิเคราะห์ค่าความชุกและความหนาแน่นผู้ป่วยวัณโรคจำแนกรายตำบล ผลการศึกษาพบว่า พื้นที่ที่มีจำนวนผู้ป่วยวัณโรคมากที่สุด คือ ตำบลดอยฮางและตำบลรอบเวียง การวิเคราะห์ความชุก พบว่า พื้นที่ที่มีความชุกของผู้ป่วยวัณโรคมากที่สุด คือ ตำบลดอยฮาง รองลงมาคือ ตำบลดอยลาน และตำบลห้วยสัก ตามลำดับ เมื่อวิเคราะห์ความหนาแน่นของผู้ป่วย วัณโรค พบว่า พื้นที่ที่มีความหนาแน่นของผู้ป่วยวัณโรคมากที่สุด คือ ตำบลเวียง อำเภอเมืองเชียงราย รองลงมา คือ ตำบลรอบเวียง และตำบลดอยฮาง ตามลำดับ เมื่อวิเคราะห์ค่าความชุกและค่าความหนาแน่นร่วมกัน พบว่า พื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดของวัณโรคควรต้องควบคุมเฝ้าระวังมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ ตำบลดอยฮาง ตำบลเวียง และตำบลรองเวียง ตามลำดับ แนวทางการจัดการเชิงพื้นที่ของผู้ป่วยวัณโรค ได้แก่ การเลือกพื้นที่เป้าหมายเพื่อการจัดสรรบุคลากร/งบประมาณ/ระยะเวลา การให้บริการเชิงรุกด้านข้อมูลข่าวสารและพฤติกรรมสุขภาพอย่างสม่ำเสมอต่อเนื่อง และการสร้างหรือพัฒนาเครือข่ายการรักษาวัณโรค