การศึกษาเปรียบเทียบคำพิพากษาศาลฎีกากรณีเรียกคืนทรัพย์ จากการชำระดอกเบี้ยที่เกินกฎหมายกำหนด

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเชิงคุณภาพนี้ เป็นการวิจัยเอกสาร ศึกษาแนวคิดและทฤษฎีของกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการเรียกคืนทรัพย์ การกู้ยืมเงินและการเรียกดอกเบี้ยเกินกว่ากฎหมายกำหนด และคำพิพากษาศาลฎีกาที่มีประเด็นพิพาทในเรื่องดังกล่าว โดยวัตถุประสงค์ของการศึกษาวิจัยเพื่อศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสัญญากู้ยืมเงิน  เพื่อศึกษาความหมาย ความเป็นมา และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการเกิดดอกเบี้ยและการคิดดอกเบี้ย    เพื่อศึกษาความเป็นมา ลักษณะและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหลักลาภมิควรได้และการเรียกคืนทรัพย์ เพื่อศึกษาแนวคำพิพากษาของศาลฎีกากรณีการกู้ยืมเงินกันโดยคิดดอกเบี้ยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด และเพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวคำพิพากษาของศาลฎีกากรณีการกู้ยืมเงินกันโดยคิดดอกเบี้ยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดที่มีคำวินิจฉัยแตกต่างกัน ซึ่งจากการศึกษาพบว่า กรณีที่ผู้กู้ชำระดอกเบี้ยที่เกินกว่ากฎหมายกำหนดให้แก่ผู้ให้กู้ไปแล้วนั้นคำพิพากษาของศาลฎีกาแบ่งออกเป็น 2 แนว คือ (1) ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการชำระหนี้ตามอำเภอใจเหมือนหนึ่งว่าชำระหนี้โดยรู้อยู่ว่าตนไม่มีความผูกพันที่จะต้องชำระ ผู้กู้จึงไม่มีสิทธิที่จะได้เงินที่ชำระนั้นคืน และ (2) ศาลฎีกาเห็นว่าไม่ถือเป็นการชำระหนี้ตามอำเภอใจ เมื่อดอกเบี้ยเป็นโมฆะ ผู้ให้ยืมไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยก่อนผิดนัด และไม่อาจนำเงินที่ผู้กู้ชำระมาแล้วไปหักออกจากดอกเบี้ยที่ไม่มีสิทธิคิดได้ ต้องนำเงินที่ผู้กู้ชำระแล้วไปชำระต้นเงินทั้งหมด

          จากผลการวิจัย แสดงให้เห็นว่า ศาลฎีกาพิพากษากรณีผู้กู้ชำระดอกเบี้ยเกินกว่ากฎหมายกำหนดโดยพิจารณาจากความรับรู้เรื่องการคิดดอกเบี้ยของผู้กู้ ว่าก่อนหรือขณะทำสัญญากู้ยืมเงินนั้น ผู้กู้ทราบหรือไม่ว่ามีการคิดดอกเบี้ยที่เกินกว่ากฎหมายกำหนด ถ้าผู้กู้ทราบก็เป็นการชำระหนี้ตามอำเภอใจผู้กู้ไม่สามารถเรียกทรัพย์คืนได้ ถ้าผู้กู้ไม่ทราบข้อเท็จจริงจะไม่ถือเป็นการชำระหนี้ตามอำเภอใจ ผู้ให้กู้ต้องนำเงินที่ผู้กู้ชำระแล้วคืนให้ผู้กู้ตามหลักลาภมิควรได้ นอกจากนี้ เห็นควรที่จะได้มีการปรับปรุงนโยบายและกฎหมายกรณีการกู้ยืมเงินกันโดยคิดดอกเบี้ยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดเพื่อให้เกิดความชัดเจนและเป็นธรรมมากยิ่งขึ้น