การตั้งถิ่นฐานและการขยายตัวของชุมชนตามแนวรอยเลื่อนมีพลัง ในพื้นที่จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงสำรวจ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) จัดทำฐานข้อมูลตำแหน่งการตั้งถิ่นฐานของชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ตามแนวรอยเลื่อนมีพลังในจังหวัดเชียงราย   เก็บข้อมูลโดยการใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศร่วมกับการเก็บข้อมูลภาคสนามและเครื่องระบุตำแหน่งบนพื้นที่ผิวโลก และ 2) การวิเคราะห์แนวโน้มการขยายตัวของชุมชนในอนาคต เป็นการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร สิ่งพิมพ์ สื่อต่าง ๆ ร่วมกับเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศร่วมกับการสังเกตจากการสำรวจภาคสนาม

ผลการศึกษา พบว่า การตั้งถิ่นฐานของชุมชนตามแนวรอยเลื่อนมีพลังในพื้นที่จังหวัดเชียงราย มีทั้งหมด 224 ชุมชน ซึ่งกระจายตัวอยู่ในพื้นที่ 43 ตำบล 12 อำเภอ โดยรอยเลื่อนที่พบการตั้งถิ่นฐานของชุมชนมากที่สุดคือ รอยเลื่อนแม่อิง 97 ชุมชน รองลงมาคือ รอยเลื่อนแม่จัน 46 ชุมชน รอยเลื่อนพะเยา 43 ชุมชน รอยเลื่อนแม่ลาว 35 ชุมชน และรอยเลื่อนแม่ทา 3 ชุมชน ตามลำดับ ชุมชนโดยส่วนใหญ่จะตั้งถิ่นฐานบริเวณที่ราบซึ่งทอดตัวไปตามแนวของภูเขา และอำเภอที่ไม่พบแนวรอยเลื่อนมีพลังพาดผ่าน ได้แก่ อำเภอเวียงชัย อำเภอพญาเม็งราย อำเภอเวียงเชียงรุ้ง อำเภอป่าแดด อำเภอแม่สาย และอำเภอแม่ฟ้าหลวง

การขยายตัวของชุมชนในมิติด้านเวลา พบว่า พื้นที่ได้มีการพัฒนาด้านสาธารณสุข การศึกษา การสร้างสถานที่ราชการ ความเป็นเมืองกระจุกตัวอยู่เฉพาะพื้นที่ส่วนกลาง และขยายตัวอย่างต่อเนื่องเชื่อมโยงไปถึงพื้นที่ชายแดน โดยมีปัจจัยสำคัญ ได้แก่ ปัจจัยทางกายภาพ ปัจจัยทางการเมือง ปัจจัยทางเศรษฐกิจ ปัจจัยทางสังคม และปัจจัยทางด้านนโยบายและแผน และแนวโน้มการขยายตัวของชุมชน พบว่า แนวโน้มของการขยายตัวของชุมชนเมืองหรือชุมชนที่จะกลายเป็นชุมชนเมืองอย่างต่อเนื่องอย่างค่อยเป็นค่อยไปในลักษณะการกระจายจากศูนย์ออกสู่พื้นที่รอบนอก ลักษณะการใช้ที่ดินมีการเปลี่ยนแปลง รวมถึงสภาพปัญหาที่ตามมา เช่น ขยะ แรงงาน ยาเสพติด เป็นต้น