ปัญหาและอุปสรรคทางกฎหมายเกี่ยวกับการแก้ไขหนี้นอกระบบ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎีและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหนี้นอกระบบ 2) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคทางกฎหมายเกี่ยวกับการแก้ไขหนี้นอกระบบที่เกี่ยวกับการกู้ยืมเงิน 3) วิเคราะห์แนวทางการแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบอย่างบูรณาการและยั่งยืน

ผลการวิจัยพบสาเหตุของปัญหาหนี้นอกระบบว่า เนื่องจากแนวโน้มเศรษฐกิจไทยในปี 2566 ขยายตัวในอัตราที่ชะลอลงได้ (1) ส่งผลกระทบต่อการส่งออกสินค้าของไทยที่เป็นรายได้หลักของประเทศ และ (2) ส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนและกลายเป็นปัญหาสังคม เนื่องจากมีรายได้ไม่เพียงพอ ทำให้ประชาชนมีความจำเป็นในการใช้จ่ายเงินอย่างเร่งด่วน แต่ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระบบได้ จำเป็นต้องเข้าสู่หนี้นอกระบบจำนวนมาก จึงเกิดปัญหาหนี้นอกระบบตามมาซึ่งมีสาเหตุมาจากสองประเด็น คือ (ก) เจ้าหนี้นอกระบบได้กระทำการเอารัดเอาเปรียบลูกหนี้ โดยการคิดดอกเบี้ยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด อันเป็นการฝ่าฝืนบทบัญญัติของกฎหมาย และ (ข) เจ้าหนี้นอกระบบมีการดำเนินการทวงหนี้โดยใช้วิธีการข่มขู่และรุนแรง ถือเป็นวิธีการที่ฝ่าฝืนต่อกฎหมาย ซึ่งการกระทำในสองประเด็นหลักของเจ้าหนี้นอกระบบนี้ถือว่าไม่เป็นธรรมต่อลูกหนี้ ดังนั้น งานวิจัยนี้ขอเสนอแนวทางในการแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบ ดังนี้ 1) ภาครัฐต้องใช้มาตรการทางกฎหมายลงโทษเจ้าหนี้อย่างเคร่งครัด 2) ภาครัฐควรเน้นการสนับสนุนแหล่งทุนในรูปแบบต่าง ๆ ให้กับประชาชน 3) ภาครัฐควรสนับสนุนการสร้างอาชีพให้ประชาชนสามารถนำเงินดังกล่าวไปชำระหนี้ได้ด้วยตนเอง 4) ภาครัฐควรสนับสนุนให้ชุมชนมีส่วนร่วมกับการแก้ไขปัญหาระดับฐานรากอย่างจริงจัง และ 5) ควรมีการบูรณาการเพื่อแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบทั้งจากภาครัฐ ภาคประชาสังคม และภาคเอกชน โดยควรมีหน่วยงานหลักที่ทำหน้าที่วิเคราะห์ปัญหาและจัดทำนโยบายในระดับประเทศเพื่อนำไปสู่การปฏิบัติและติดตามประเมินผลให้เกิดความชัดเจนต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพในทุกมิติ