การสังเคราะห์สถานการณ์ข้อความรู้ที่ปรากฏในแผนการศึกษาแห่งชาติ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์สถานการณ์ข้อความรู้ที่ปรากฏในแผนการศึกษาแห่งชาติของประเทศไทย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงบรรยาย และการสังเคราะห์เชิงเนื้อหา จากแผนการศึกษาแห่งชาติทั้ง 9 ฉบับ เพื่ออธิบายพัฒนาการเชิงแนวคิดและพลวัตของ “ข้อความรู้” ในบริบทการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองของประเทศ

ผลการวิจัยพบว่า

สถานการณ์ข้อความรู้สามารถจำแนกได้เป็น 3 ยุคสำคัญ ได้แก่ 1) ยุคสร้างชาติเพื่อความทันสมัย ซึ่งมุ่งเน้นการจัดการศึกษาเพื่อหล่อหลอมพลเมืองดีของชาติ พัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้สอดรับกับการเติบโตทางเศรษฐกิจ การสร้างชาติบนฐานประชาธิปไตย ตลอดจนการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ควบคู่กับการผลิตกำลังคนเข้าสู่ตลาดแรงงานภายใต้กรอบแนวคิดทุนนิยมเสรี 2) ยุคพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสังคมแบบองค์รวม ซึ่งเน้นการพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้านทั้งปัญญา ร่างกาย จิตใจ และสังคม ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการจัดการศึกษา ซึ่งนำไปสู่การก่อรูปของสังคมแห่งการเรียนรู้ที่ตั้งอยู่บนฐานของความเอื้ออาทร ความสมานฉันท์ และการน้อมนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ และ 3) ยุคสังคมโลกเดียวกัน ซึ่งให้ความสำคัญกับการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา การเสริมสร้างพลเมืองโลกที่มีสมรรถนะด้านพหุวัฒนธรรมและสันติภาพ ตลอดจนการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศและเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างเสมอภาค ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการของกรอบความคิดทางการศึกษาที่เปลี่ยนผ่านจากการเน้น “การสร้างชาติ” สู่ “การพัฒนามนุษย์อย่างองค์รวม” และต่อเนื่องสู่ “การสร้างพลเมืองโลกในสังคมดิจิทัล” ซึ่งเป็นฐานสำคัญในการกำหนดทิศทางและนโยบายการศึกษาของประเทศไทยในอนาคตอย่างยั่งยืน