การศึกษาองค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์พับสาของวัดในจังหวัดพะเยา
คำสำคัญ:
คัมภีร์พับสา;, องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนา;, การจัดการองค์ความรู้;, วัดในจังหวัดพะเยา;, พุทธศาสนาล้านนาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติและพัฒนาการของการเก็บรวบรวมคัมภีร์พับสาในวัดจังหวัดพะเยา 2) ศึกษาและปริวรรตคัมภีร์พับสาทางพระพุทธศาสนา และ 3) เสนอรูปแบบการจัดการองค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์พับสา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพควบคู่กับการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยใช้การวิจัยเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มเฉพาะ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 35 รูป/คน ประกอบด้วยพระสงฆ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ นักวิชาการ ผู้นำชุมชน และปราชญ์ท้องถิ่น จากวัดจำนวน 5 แห่งในจังหวัดพะเยา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการพรรณนาความ
ผลการวิจัยพบว่า
1. คัมภีร์พับสาในจังหวัดพะเยาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความเชื่อ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาของชาวล้านนา ซึ่งมีการสืบทอดผ่านวัดในชุมชนอย่างต่อเนื่อง
2. การศึกษาและปริวรรตคัมภีร์พับสาพบว่า เนื้อหาสามารถจำแนกเป็น 5 ด้าน ได้แก่ ด้านศรัทธาและความเชื่อ ด้านสังคมและวัฒนธรรม ด้านวิถีชีวิต ด้านภูมิปัญญา และด้านอักษรศาสตร์ ซึ่งสะท้อนโครงสร้างองค์ความรู้ของสังคมล้านนา
3. รูปแบบการจัดการองค์ความรู้ประกอบด้วยกระบวนการสำคัญ ได้แก่ การกำหนดองค์ความรู้ การแสวงหา การปรับใช้ และการประยุกต์ใช้ โดยมีองค์ประกอบสนับสนุน 4 ด้าน ได้แก่ โครงสร้าง การมีส่วนร่วม ทรัพยากร และการบริการ
เอกสารอ้างอิง
จักรแก้ว นามเมือง, ปราชญ์ ปิงเมืองเหล็ก และจิตตกร จันทร์ศิลป์. (2558). วิเคราะห์บันทึกปั๊บสาแพทย์พื้นบ้าน (หมอเมือง) ตำบลห้วยแก้ว อำเภอภูกามยาว จังหวัดพะเยา. (รายงานการวิจัย). พะเยา: สำนักงานวัฒนธรรม จังหวัดพะเยา.
จิรศุภา ปล่องทอง. (2567). อักษรธรรมล้านนาสืบทอดภูมิปัญญาจากใบลานสู่บันทึกความรู้ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน จังหวัดราชบุรี. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 8(2), 261-272.
แน่งน้อย บุญญวิจิตร และมังกร ทองสุขดี. (2560). วิถีวัฒนธรรมแบบพุทธที่ปรากฏในศิลาจารึกสุโขทัย. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 13(3), 187-198.
ประกอบศิริ ภักดีพินิจ, อัมเรศ เทพมา, จารุวรรณ โปษยานนท์, อดิศร เรือลม, พิศาล แก้วอยู่, ปานณนาถ บัวเงิน และวิมลรัตน์ บุตรดาซุย. (2556). การสืบค้นและจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
ปรียา หิรัญประดิษฐ์ และสมเกียรติ วัฒนาพงษากุล. (2554). เอกสารการสอน ชุดวิชาภาษาไทย 8 (คติชนวิทยาสำหรับครู) หน่วยที่ 10. นนทบุรี: มหาวิทยาลัย สุโขทัยธรรมาธิราช.
พระชยานันทมุนี, พระปลัดนฤดล กิตติภทฺโท, วรปรัชญ์ คำพงษ์, ฐิติพร สะสม และอรพินท์ อินวงค์. (2562). การสืบค้นและการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานล้านนาของวัดเพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นภาคเหนือ. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 6(1), 126-145.
พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. (2538). ประชุมจารึกเมืองพะเยา (สุจิตต์ วงษ์เทศ, บ.ก.). กรุงเทพฯ: มติชน.
พิสิษฐ์ โคตรสุโพธิ์. (2560). การสืบค้นและอนุรักษ์เอกสารคัมภีร์โบราณของวัดในจังหวัดพะเยา และการสร้างแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่น. (รายงานการวิจัย). เชียงใหม่: สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
มณี พยอมยงค์. (2529). ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไท. (เล่มที่ 2). เชียงใหม่: ส.ทรัพย์การพิมพ์.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. New York, NY: Oxford University Press.
