การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำอ่างเก็บน้ำแม่มอก ตำบลเวียงมอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำอ่างเก็บน้ำแม่มอก 2) ศึกษาหลักการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และ 3) ศึกษาแนวทางปรับปรุงการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ตำบลเวียงมอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี กลุ่มตัวอย่างเป็นเกษตรกรผู้ใช้น้ำ จำนวน 357 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 9 คน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบค่าที การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า
1. เกษตรกรส่วนใหญ่ได้รับน้ำเพียงพอตลอดทั้งปี ร้อยละ 61.90 โดยเจ้าหน้าที่ชลประทานเป็นผู้จัดสรรน้ำหลักผ่านระบบส่งน้ำตามรอบเวร ปัญหาสำคัญคือการกระจายน้ำไม่มีประสิทธิภาพ ร้อยละ 31.09 และการได้รับน้ำไม่เพียงพอหรือไม่ตรงตามความต้องการ ร้อยละ 28.29 ส่วนอุปสรรคหลักคือโครงสร้างพื้นฐานด้านชลประทานไม่เพียงพอหรือเสื่อมสภาพ ร้อยละ 47.62
2. หลักการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำโดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยด้านการบริหารงานภายในกลุ่มมีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาคือด้านการจัดการน้ำ ด้านการมีส่วนร่วม และด้านการดูแลและบำรุงรักษา ตามลำดับ เกษตรกรที่มีอายุ ระดับการศึกษา จำนวนสมาชิกในครัวเรือน รายได้ภาคการเกษตร พื้นที่รับน้ำ การเข้าร่วมกิจกรรมกลุ่ม และแหล่งข้อมูลข่าวสารแตกต่างกัน มีความคิดเห็นเกี่ยวกับการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
3. แนวทางปรับปรุงประกอบด้วย 4 ด้าน ได้แก่ การจัดสรรน้ำตามความต้องการและสภาพพื้นที่โดยใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ การตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบชลประทานอย่างต่อเนื่อง การพัฒนาระบบสื่อสารและความโปร่งใสภายในกลุ่ม และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของสมาชิกและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการวางแผนและติดตามการบริหารจัดการน้ำ