พลวัตการบริหารการคลังภาครัฐภายใต้ข้อจำกัดด้านหนี้สาธารณะ: บทวิเคราะห์นโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจของรัฐบาลไทย ปีงบประมาณ 2569
คำสำคัญ:
การบริหารการคลังภาครัฐ;, หนี้สาธารณะ;, นโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจ;, ความยั่งยืนทางการคลัง;, ธรรมาภิบาลทางการคลังบทคัดย่อ
ภายใต้ภาวะที่หนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นและเศรษฐกิจยังต้องอาศัยมาตรการของรัฐในการประคับประคองการฟื้นตัว การบริหารการคลังของประเทศไทยเผชิญข้อจำกัดมากขึ้นทั้งด้านรายได้ รายจ่าย และภาระหนี้ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์การบริหารการคลังภาครัฐภายใต้ข้อจำกัดด้านหนี้สาธารณะ 2) พิจารณาผลของนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจต่อความยั่งยืนทางการคลัง และ 3) เสนอแนวทางการบริหารการคลังที่เหมาะสมกับข้อจำกัดทางเศรษฐกิจและการคลังของประเทศไทยในระยะยาว การศึกษาใช้เอกสารวิชาการ งานวิจัย รายงานเศรษฐกิจ รายงานการคลัง และเอกสารเชิงนโยบายของหน่วยงานภาครัฐและองค์การระหว่างประเทศเป็นฐานในการวิเคราะห์ โดยพิจารณาภายใต้แนวคิดการบริหารการคลังภาครัฐ วินัยทางการคลัง ธรรมาภิบาลทางการคลัง และความยั่งยืนทางการคลัง
จากการศึกษาพบว่า ฐานะการคลังของรัฐมีข้อจำกัดมากขึ้นจากรายจ่ายภาครัฐที่ขยายตัว การจัดทำงบประมาณแบบขาดดุล และภาระหนี้สาธารณะที่เพิ่มขึ้น แม้นโยบายการคลังแบบขยายตัวจะช่วยสนับสนุนอุปสงค์รวม การจ้างงาน และการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจในระยะสั้น แต่การดำเนินนโยบายต่อเนื่องย่อมเพิ่มภาระดอกเบี้ยและลดพื้นที่ทางการคลังสำหรับการดำเนินนโยบายในอนาคต ความยั่งยืนทางการคลังจึงมิได้ขึ้นอยู่กับระดับหนี้สาธารณะเพียงประการเดียว แต่เกี่ยวข้องกับความสามารถของรัฐในการจัดเก็บรายได้ การจัดลำดับความสำคัญของรายจ่าย คุณภาพของการใช้จ่าย และการกำกับดูแลด้านการคลังให้มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้
บทความเสนอว่า การบริหารการคลังภายใต้ข้อจำกัดด้านหนี้สาธารณะควรดำเนินควบคู่กันทั้งด้านรายได้ รายจ่าย และการบริหารหนี้ โดยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้ ทบทวนรายจ่ายที่ไม่จำเป็น จัดสรรงบประมาณให้สอดคล้องกับลำดับความสำคัญของประเทศ และบริหารโครงสร้างหนี้และต้นทุนดอกเบี้ยให้อยู่ในระดับที่รัฐสามารถรองรับได้ พร้อมทั้งยกระดับการเปิดเผยข้อมูลและการประเมินผลนโยบาย เพื่อรักษาความสามารถของรัฐในการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจในระยะต่อไป
เอกสารอ้างอิง
ธนาคารแห่งประเทศไทย. (2568). รายงานภาวะเศรษฐกิจไทย ปี 2568. กรุงเทพฯ: ธนาคารแห่งประเทศไทย.
สำนักงบประมาณ. (2569). งบประมาณโดยสังเขป ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569. กรุงเทพฯ: สำนักงบประมาณ สำนักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานคณะกรรมการวินัยการเงินการคลังของรัฐ. (2568). รายงานสถานะการเงินการคลังภาครัฐ ปีงบประมาณ 2568. กรุงเทพฯ: กระทรวงการคลัง.
สำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ. (2568). รายงานหนี้สาธารณะคงค้างของประเทศไทย ปี 2568. กรุงเทพฯ: กระทรวงการคลัง.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2569). ภาวะเศรษฐกิจไทยไตรมาสที่สี่ ทั้งปี 2568 และแนวโน้มปี 2569. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
Alesina, A., & Perotti, R. (1996). Fiscal discipline and the budget process. The American Economic Review, 86(2), 401-407.
Blanchard, O. J. (1990). Suggestions for a new set of fiscal indicators. OECD Economics Department Working Papers, 79, 1-32.
Bovaird, T., & Löffler, E. (2009). Public management and governance. (2nd ed.). London: Routledge.
Dunn, W. N. (2018). Public policy analysis: An integrated approach. (6th ed.). New York, NY: Routledge.
Evans, P. (1995). Embedded autonomy: States and industrial transformation. Princeton, NJ: Princeton University Press.
International Monetary Fund. (2023). Fiscal monitor: On the path to policy normalization. Washington, DC: International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400234026.089
International Monetary Fund. (2024). World economic outlook, April 2024: Steady but slow Resilience amid divergence. Washington, DC: International Monetary Fund.
Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. London: Macmillan.
Krugman, P. (2009). The return of depression economics and the crisis of 2008. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Musgrave, R. A., & Musgrave, P. B. (1989). Public finance in theory and practice (5th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Organization for Economic Co-operation and Development. (2021). Government at a glance 2021. Paris: OECD Publishing.
Peters, B. G. (2018). Advanced introduction to public policy. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
Reinhart, C. M., & Rogoff, K. S. (2010). Growth in a time of debt. The American Economic Review, 100(2), 573-578. https://doi.org/10.1257/aer.100.2.573
Rubin, I. S. (2016). The politics of public budgeting: Getting and spending, borrowing and balancing. (8th ed.). Washington, DC: CQ Press.
Schick, A. (1998). Why most developing countries should not try New Zealand’s reforms. The World Bank Research Observer, 13(1), 123-131.
Stiglitz, J. E., & Rosengard, J. K. (2015). Economics of the public sector. (4th ed.). New York, NY: W. W. Norton & Company.
Stone, D. (2012). Policy paradox: The art of political decision making. (3rd ed.). New York, NY: W. W. Norton & Company.
World Bank. (2022). Thailand economic monitor: Building resilience for future growth. Washington, DC: World Bank.
