การศึกษาสถานการณ์สถานภาพศักยภาพและภูมิปัญญาของผู้สูงอายุในอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ; ศักยภาพผู้สูงอายุ; การถ่ายทอดภูมิปัญญาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์ สถานภาพ และศักยภาพของผู้สูงอายุด้านสุขภาพ จิตใจ สังคม เศรษฐกิจ และภูมิปัญญา และ 2) ศึกษาประเภท กลไก และปัญหาในการถ่ายทอดภูมิปัญญาของผู้สูงอายุในอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ ใช้การวิจัยแบบผสานวิธี ประชากรเป็นผู้สูงอายุจำนวน 12,311 คน กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณจำนวน 385 คน กำหนดขนาดตามตารางของ Krejcie และ Morgan และสุ่มอย่างง่ายตามสัดส่วนประชากรใน 11 ตำบล ผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพจำนวน 24 คน เลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแนวคำถามสำหรับการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามมีค่าดัชนีความสอดคล้องเท่ากับ .89 และค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ .88 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า
1. ศักยภาพของผู้สูงอายุโดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄ = 3.58, S.D. = 0.44) ด้านจิตใจและด้านสังคมมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุดเท่ากัน (x̄ = 3.82) รองลงมาคือด้านภูมิปัญญา (x̄ = 3.48) ด้านสุขภาพ (x̄ = 3.36) และด้านเศรษฐกิจ (x̄ = 3.04)
2. ภูมิปัญญาของผู้สูงอายุครอบคลุมงานหัตถกรรม เครื่องจักสาน การแกะสลัก การตีมีด การทำเครื่องบูชาและโคมยี่เป็ง อาหาร การเกษตร สมุนไพร และการดูแลสุขภาพพื้นบ้าน การถ่ายทอดเกิดผ่านครอบครัว โรงเรียน โรงเรียนผู้สูงอายุ วัด และกิจกรรมของชุมชน ปัญหาที่พบคือการขาดผู้สืบทอด การรวมกลุ่มที่ไม่ต่อเนื่อง การเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิต และช่องทางพัฒนาผลิตภัณฑ์และตลาดที่ยังมีไม่เพียงพอ
เอกสารอ้างอิง
กิตติวงค์ สาสวด. (2560). ปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในจังหวัดภาคตะวันออก. วารสารชุมชนวิจัย, 11(2), 21-38.
ฉัตรชัย ประภัศร. (2553). การพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตร์สุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ชุมพร ฉ่ำแสง, อุมาพร เคนศิลา, นัยนา ตั้งใจดี และกิตติพงษ์ คงสมบูรณ์. (2555). ปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตของบุคลากรฝ่ายการพยาบาล ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จังหวัดนครนายก. คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ธีรวุฒิ เอกะกุล. (2543). ระเบียบวิธีวิจัยทางพฤติกรรมศาสตร์และสังคมศาสตร์. อุบลราชธานี: สถาบันราชภัฏอุบลราชธานี.
เทศบาลตำบลสันป่าตอง. (2565). รายงานผลการติดตามและประเมินผลแผนพัฒนา พ.ศ. 2565. เข้าถึงได้จาก https://www.sanpatong.go.th/post_file/20230203143829.pdf
บังอร ธรรมศิริ. (2549). ครอบครัวกับการดูแลผู้สูงอายุ. วารสารการเวก, 2(2), 47-56.
ประเวศ วะสี. (2541). การสร้างสรรค์ภูมิปัญญาไทยเพื่อการพัฒนา. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (ม.ป.ป.). บทสรุปผู้บริหารโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุต้นแบบพึ่งตนเอง. เข้าถึงได้จาก https://sdg.swu.ac.th/projects-files/7222
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน. (2564). พลังปัญญาผู้สูงวัย. เข้าถึงได้จาก https://thaiichr.com/wp-content/uploads/2021/11/4.พลังปัญญาผู้สูงวัย.pdf
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, สำนักวิชาการ. (2561). สังคมผู้สูงอายุกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย. เข้าถึงได้จาก https://www.parliament.go.th/library/216_2561_7
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. เข้าถึงได้จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf
de la Cruz, L. A. D. (1986). On loneliness and the elderly. Journal of Gerontological Nursing, 12(11), 22-27. doi:10.3928/0098-9134-19861101-08
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. doi:10.1177/001316447003000308
