การพัฒนาเค้าร่างเมทาดาทา (Metadata schema) สำหรับการจัดการสารสนเทศวัด:  กรณีศึกษาวัดในจังหวัดกาฬสินธุ์

สุชาดา สุรางค์กุล; ปารมี ลางคุลานนท์; มะลิวรรณ สุวรรณพฤกษ์; ณัฐนันท์ สีดาแก้ว; ศาสตรา มุลวิไล

ผู้แต่ง

สุชาดา สุรางค์กุล สาขาวิชานวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ปารมี ลางคุลานนท์ สาขาวิชานวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
มะลิวรรณ สุวรรณพฤกษ์ สาขาวิชานวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ณัฐนันท์ สีดาแก้ว สาขาวิชานวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ศาสตรา มุลวิไล งานวิทยบริการและเทคโนโลยีการศึกษา สำนักส่งเสริมวิชาการและงานทะเบียน มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

คำสำคัญ:

เค้าร่างเมทาดาทา, การจัดการสารสนเทศ, มรดกวัฒนธรรมวัด, บรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์, การอนุรักษ์ดิจิทัล

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและตรวจสอบคุณภาพเค้าร่างเมทาดาทา (Metadata Schema) มาตรฐาน 9 หมวด 75 เขตข้อมูล สำหรับการจัดการสารสนเทศของวัดในจังหวัดกาฬสินธุ์ โดยเน้นการบันทึก "เสียงของชุมชน" (Community Voice) ซึ่งหมายถึงข้อมูลที่ชุมชนสร้าง สืบทอด และให้ความหมาย อันเป็นมิติที่เค้าร่างมาตรฐานสากลมักละเว้น ใช้วัดกรณีศึกษา 4 แห่ง ได้แก่ วัดภูดานไห วัดพระธาตุหมื่นหิน วัดพุทธาวาส และวัดโพธิ์ชัยเสมาราม คัดเลือกโดยการสุ่มแบบความแตกต่างสูงสุด (Maximum Variation Sampling) เพื่อให้ครอบคลุมมรดกประเภทต่าง ๆ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ตามแนวทาง Explanatory Sequential Design เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลัก 40 คน ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก 40 ครั้ง การสนทนากลุ่ม 8 ครั้ง (วัดละ 2 ครั้ง) และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม เครื่องมือวิจัยผ่านการตรวจสอบ ความตรงเชิงเนื้อหา (IOC = 0.89) และความเที่ยง (Cronbach's Alpha = 0.92) เค้าร่างเมทาดาทาที่พัฒนาขึ้นครอบคลุม 9 หมวด ได้แก่ ข้อมูลพื้นฐาน ประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม-สถาปัตยกรรม วัฒนธรรม-ประเพณี การท่องเที่ยว พุทธศาสนา สังคม-เศรษฐกิจ การอนุรักษ์ และสื่อสารสนเทศ ผลการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ 5 ท่าน (Modified Delphi 2 รอบ) พบว่าเค้าร่างมีความครอบคลุมและยืดหยุ่นระดับดีมาก ( $\overline{x}$ = 4.57, S.D. = 0.30) สามารถรองรับวัดที่แตกต่างกันตั้งแต่พุทธสถานป่าไปจนถึงแหล่งโบราณคดีอายุกว่า 1,300 ปี ข้อค้นพบสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) เค้าร่างบูรณาการมรดกที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้ไว้ในโครงสร้างเดียว ซึ่งไม่มีในมาตรฐานสากลใด (2) เค้าร่างทำหน้าที่เป็นเครื่องมือวินิจฉัยช่องว่างข้อมูล (Data Gap) เพื่อวางแผนการอนุรักษ์ระยะยาว และ (3) สามหมวดที่พัฒนาขึ้นใหม่บันทึกเสียงของชุมชนที่มักถูกละเว้นจาก Dublin Core และ ICOM Spectrum งานวิจัยนี้เสนอเค้าร่างเมทาดาทาต้นแบบที่มีชุมชนเป็นศูนย์กลาง สำหรับวัดในบริบทอีสาน เพื่อเป็นมาตรฐานการจัดการสารสนเทศมรดกวัฒนธรรมระดับจังหวัด

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Ammirati, L., Watrous, B., Ftaita, A., & de Gruchy, M. (2024). Dive into heritage: Paradata and metadata in an immersive digital heritage experience. In Proceedings of Eurographics Workshop on Graphics and Cultural Heritage. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-78590-0_4

Apakaro, P. S. (2005). Temple development as community learning centers. Buddhist Research Institute, Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Retrieved from https://www.mcu.ac.th/ [In Thai]

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Buragohain, D., Meng, Y., Deng, C., Li, Q., & Chaudhary, S. (2024). Digitalizing cultural heritage through metaverse applications: Challenges, opportunities, and strategies. Heritage Science, 12(1), Article 295. https://doi.org/10.1186/s40494-024-01403-1

Carroll, S. R., Garba, I., Figueroa-Rodríguez, O. L., Holbrook, J., Lovett, R., Materechera, S., Parsons, M., Raseroka, K., Rodriguez-Lonebear, D., Rowe, R., Sara, R., Walker, J. D., Anderson, J., & Hudson, M. (2020). The CARE Principles for Indigenous Data Governance. Data Science Journal, 19(1), 43. https://doi.org/10.5334/dsj-2020-043

Collections Trust. (2022). Spectrum 5.1: The UK museum collections management standard. Collections Trust. https://www.collectionstrust.org.uk/spectrum/

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.

Department of Fine Arts. (1936). Announcement on registration of ancient monuments: Bai Sema stone group, Ban Sema. Royal Gazette, 53(34), 1492-1493. [In Thai]

Department of Fine Arts. (2011). Guidelines for archaeological site conservation (3rd ed.). Bureau of Archaeology. https://www.finearts.go.th/main/view/8704 [In Thai]

Doerr, M. (2003). The CIDOC Conceptual Reference Module: An ontological approach to semantic interoperability of metadata. AI Magazine, 24(3), 75-92. https://doi.org/10.1609/aimag.v24i3.1720

Dublin Core Metadata Initiative (DCMI). (2020). DCMI metadata terms. https://www.dublincore.org/specifications/dublin-core/dcmi-terms/

Gilliland, A. J. (2016). Setting the stage. In M. Baca (Ed.), Introduction to metadata (3rd ed.). Getty Publications. https://www.getty.edu/publications/intrometadata/

International Council of Museums (ICOM). (2021). LIDO – Lightweight information describing objects, Version 1.1. ICOM CIDOC Working Group. https://cidoc.mini.icom.museum/working-groups/lido/

International Council on Monuments and Sites (ICOMOS). (2003). ICOMOS charter for the interpretation and presentation of cultural heritage sites. ICOMOS. https://www.icomos.org/charters/interpretation_e.pdf

ISO 21127:2023. (2023). Information and documentation – A reference ontology for the interchange of cultural heritage information. International Organization for Standardization.

Jitr-Ue, S. (2016). Conservation and dissemination of local wisdom in arts and culture in Nakhon Si Thammarat Province. Journal of Culture, 55(4), 22-35. [In Thai]

Kalasin Province Cultural Office. (2017). Summary report on cultural heritage of Kalasin Province. Kalasin: Kalasin Province Cultural Office. https://province.m-culture.go.th/kalasin/ [In Thai]

Li, Y., Du, Y., Yang, M., Liang, J., Bai, H., Li, R., & Law, A. (2023). A review of the tools and techniques used in the digital preservation of architectural heritage within disaster cycles. Heritage Science, 11(1), Article 199. https://doi.org/10.1186/s40494-023-01035-x

Mainicheva, A. Y., Talapov, V. V., & Zhang, G. (2017). Principles of the information modeling of cultural heritage objects: The case of wooden Buddhist temples. Journal of Archaeological Ethnography and Anthropology of Eurasia, 45(2), 142–148.

MacLeod, N. (2006). Cultural tourism: Aspects of authenticity and commodification. In M. K. Smith & M. Robinson (Eds.), Cultural tourism in a changing world: Politics, participation and (re)presentation (pp. 177-190). Channel View Publications. https://www.channelviewpublications.com/

Mainicheva, A. Y., Talapov, V. V., & Zhang, G. (2017). Principles of the information modeling of cultural heritage objects: The case of wooden Buddhist temples. Journal of Archaeological Ethnography and Anthropology of Eurasia, 45(2), 142-148.

Saithong, N., & Yoddee, P. (2026). Immersive digitalization of cultural heritage: A validated virtual reality museum platform using integrated 3D and 360-degree technologies. Frontiers in Virtual Reality, 7, Article 1767312. https://doi.org/10.3389/frvir.2026.1767312

Sunaphawananon, N. (2015). Development of a community participation virtual tour system for tourism promotion [Master's thesis] Khon Kaen University. [In Thai]

Thongthip, J. (2017). Development of virtual reality learning media on ancient monuments in Lampang Province [Master's thesis] Chiang Mai University. [In Thai]

UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://ich.unesco.org/en/convention

Vongpaxa, V. (2024). Application of WebVR technology for 360-panoramic heritage exploration: A case study of Wat Phou Heritage, Laos. Engineering and Technology Journal, 9(11), 5463-5468. https://doi.org/10.47191/etj/v9i11.01

Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J., Appleton, G., Axton, M., Baak, A., … & Mons, B. (2016). The FAIR guiding principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, Article 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18

Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications. https://us.sagepub.com/en-us/nam/case-study-research-and-applications/book250150