การศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดเรื่องหน้าที่ของขงจื๊อกับพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

     บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ในการเขียนขึ้นเพื่อ 1) ศึกษาเปรียบเทียบเรื่องหน้าที่ของบุคคลที่ควรมีหน้าที่ต่อกันตามที่ขงจื๊อ และปรัชญาพุทธเถรวาทได้แสดงไว้ 2) ศึกษาเปรียบเทียบเรื่องจุดมุ่งหมายของการปฏิบัติตามหน้าที่ของบุคคลที่ควรมีหน้าที่ต่อกันตามที่ขงจื๊อ และปรัชญาพุทธเถรวาทได้แสดงไว้ โดยบทความวิชาการนี้เขียนขึ้นโดยการทบทวนเอกสาร (documentary review) จากหนังสือและเอกสารที่มีความน่าเชื่อถือทางวิชาการ

ผลการศึกษาพบว่า:

     ความสัมพันธ์ 5 ประการ แบ่งได้ 3 ระดับ คือ ข้อ 1 ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ปกครองกับประชาชน ข้อ 2, 3, 4 เป็นความสัมพันธ์ของครอบครัว ข้อ 5 เป็นความสัมพันธ์ของสังคม ความ สัมพันธ์เหล่านี้กำหนดหน้าที่ บทบาท และความรับผิดชอบของแต่ละบุคคล และถือเป็นหลักจริยธรรมที่สำคัญยิ่งของครอบครัว ส่วนหน้าที่ในปรัชญาพุทธเถรวาท ได้เสนอหลักสัมพันธภาพทางสังคมตามหน้าที่ของตน ซึ่งเรียกว่า ทิศ 6 เป็นหลักที่ตรัสสอนเกี่ยวกับหน้าที่ของมนุษย์
ต่อบุคคลที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของแต่ละคน คือ ทิศเบื้องหน้า มารดา-บิดา ทิศเบื้องขวา ครูอาจารย์ ทิศเบื้องหลัง บุตรภรรยา ทิศเบื้องซ้าย มิตรสหาย ทิศเบื้องล่าง คนรับใช้และคนงาน ทิศเบื้องบน สมณพราหมณ์ คือ พระสงฆ์ ทั้งขงจื๊อและพุทธปรัชญาเถรวาทต่างก็ให้ความสำคัญที่ตัวบุคคลมากกว่าวิธีการ แต่ทั้งคู่ก็ยังได้เสนอหลักปฏิบัติ ที่บุคคลจะต้องนำไปปฏิบัติต่อกัน ขงจื๊อมีเป้าหมายอยู่ในโลกนี้เป็นหลัก เพื่อตนเองและเพื่อสังคม ส่วนพุทธปรัชญาเถรวาท มีเป้าหมายทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ในส่วนตนนั้นรวมไปถึงโลกหน้า ส่วนเพื่อสังคมเน้นโลกนี้เป็นหลัก