คุณสมบัติของพระธรรมทูตตามพระไตรปิฎก และการประยุกต์ใช้ในบริบทต่างประเทศและยุคดิจิทัล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคุณสมบัติของพระธรรมทูตตามพระไตรปิฎกและนำมาประยุกต์ใช้ในบริบทต่างประเทศและยุคดิจิทัล ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า พระธรรมทูตในอุดมคติ คือ “นักสื่อสารที่มีสติ” และ “นักบริหารที่มีปัญญา” โดยประกอบด้วยคุณสมบัติ 8 ประการ ดังที่ปรากฏในทูเตยยสูตร ได้แก่ 1) เป็นผู้รู้จักฟัง คือมีทักษะแห่งการฟังอย่างมีสติและปัญญา (โสตา) 2) เป็นผู้สามารถพูดให้ผู้อื่นฟังได้ คือมีศิลปะแห่งการดึงดูดใจผ่านการพูด พร้อมทั้งมีทักษะภาษาและเทคโนโลยีเพื่อการเผยแผ่ (สาเวตา) 3) เป็นผู้ใฝ่ศึกษาหาความรู้อยู่เสมอ มีจิตวิญญาณแห่งนักเรียนรู้ผู้ไม่หยุดนิ่ง (อุคฺคเหตา) 4) เป็นผู้ทรงจำได้ดี คือมีฐานข้อมูลทางธรรมที่แม่นยำ (ธาเรตา) 5) เป็นผู้รู้ได้เข้าใจชัด คือมีการตกผลึกทางปัญญาและการรู้แจ้งในหลักธรรม (วิญฺญาตา) 6) เป็นผู้สามารถพูดให้ผู้อื่นเข้าใจได้ คือมีศิลปะการสื่อสารที่สร้างความสว่างไสวในใจผู้อื่นได้อย่างชัดเจน (วิญฺญาเปตา) 7) เป็นผู้ฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ คือมีความฉลาดในการแยกแยะสิ่งที่ควรทำควรพูดและสิ่งที่ไม่ควรทำไม่ควรพูด ฉลาดในการเลือกเฟ้นสารที่พูดแล้วก่อให้เกิดประโยชน์ พร้อมทั้งมีความสามารถในการวางแผนกลยุทธ์ที่จะเกิดประโยชน์แก่การเผยแผ่ด้วย (กุสโล สหิตาสหิตสฺส) และ 8) เป็นผู้ไม่ก่อความทะเลาะวิวาท คือไม่ว่าร้ายผู้อื่น มุ่งสื่อสารเพื่อสันติภาพและความสงบสุข (โน กลหการโก) การพัฒนาคุณสมบัติของพระธรรมทูตตามกรอบทูเตยยสูตรในพระไตรปิฎกจึงมุ่งสร้าง “ทูตแห่งสันติภาพ” ที่นำพาพุทธปัญญาไปสู่สังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างสง่างาม โดยพระธรรมทูตยุคใหม่ต้องบูรณาการคุณสมบัติพื้นฐานดังกล่าวในพระไตรปิฎกเข้ากับทักษะสากล ได้แก่ การสื่อสารข้ามวัฒนธรรมด้วยใจที่เปิดกว้าง การบริหารจัดการวัดเชิงพุทธอย่างเป็นระบบ และความฉลาดทางดิจิทัลในการสร้างคอนเทนต์ธรรมะที่สั้นกระชับและสร้างสรรค์ รวมถึงต้องเชื่อมโยงพุทธศาสตร์เข้ากับศาสตร์สมัยใหม่ เน้นการฟังเชิงลึกเพื่อเยียวยาใจ และยึดหลักสัมมาวาจาในการสื่อสารอย่างมีสติเพื่อสร้างสันติภาพและลดความขัดแย้งในระดับสากล โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรนำเกณฑ์เหล่านี้ไปใช้ประเมินและพัฒนาบุคลากรทางศาสนาอย่างต่อเนื่อง เพื่อความมั่นคงแห่งศรัทธาในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
บุญร่วม คําเมองแสน และสำราญ ศรีคำมูล. (2560). รูปแบบการเผยแผ่พระพทธศาสนาของพระธรรมทูตไทยในประเทศอินเดีย. วารสารสถาบันวิจัยญาณสงวร, 8(2), 233.
พระครูธำรงศีลคุณ กนฺตสีโล. (2558). การศึกษาบทบาทของพระอานนท์ในฐานะเลขานุการของพระพุทธเจ้า. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 2(1), 103.
พระครูโสภณพุทธิศาสตร์ และคณะ. (2562). รูปแบบการพัฒนาพระธรรมทูตในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2549). การเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคโลกาภิวัตน์. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ: เอส.อาร์. พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 16). กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2559). พระไตรปิฎก สิ่งที่ชาวพุทธต้องรู้. กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ พระธรรมปิฎก.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2551). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 34). กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ พระธรรมปิฎก.
พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2563). ธรรมะเยียวยาใจในยุควิกฤต. กรุงเทพฯ: สถาบันวิปัสสนาธุระ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระไพศาล วิสาโล. (2565). พุทธศาสนากับโลกสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโกมลคีมทอง.
พระธรรมวัชรบัณฑิต (สมจินต์ สมฺมาปญฺโญ). (2564). แนวทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล. วารสารพุทธมัคค์, 6(1), 1-15.
พระมหาพงศ์ศักดิ์ ฐานิโย และคณะ. (2564). การสื่อสารธรรมะผ่านสื่อสังออนไลน์ของพระสงฆ์ไทย. วารสารนิเทศศาสตร์และนวัตกรรม นิด้า, 8(2), 45-62.
พระมหาเรวัตร์ ผมหอม และคณะ. (2566). สมรรถนะของพระธรรมทูตเพื่อการเผยแผ่พระพุทธ-ศาสนาในพื้นที่ชายแดนไทย-เมียนมา. วารสารพุทธจิตวิทยา, 8(3), 452-461.
พระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญ. (2545). พุทธทัศนะเรื่องจิตวิทยา. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาสมาน ชาตวิริโย. (2563). การศึกษาคุณลักษณะที่พึงประสงค์ของพระธรรมทูตในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในประเทศสหรัฐอเมริกา. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 5(7), 112-125.
พระมหาสุทิตย์ อาภากโร (อบอุ่น). (2557). ทักษะการสื่อสารเพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนา. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 3(1), 15-28.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2554). พุทธสันติวิธี: การบูรณาการหลักการระงับความขัดแย้งในสมัยพุทธกาล (Buddhist Peaceful Means: Integration of Conflict Resolution in The Buddha’s Time). กรุงเทพฯ: 21 เซ็นจูรี่.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2561). พุทธสันติวิธี: การบูรณาการหลักการและเครื่องมือจัดการความขัดแย้ง (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: หจก.ประยูรสาส์นไทยการพิมพ์.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2562). พระธรรมทูตสายต่างประเทศ: กลยุทธ์และการจัดการ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2563). พระพุทธศาสนากับการสื่อสารเพื่อสันติภาพ. กรุงเทพฯ: 21 เซ็นจูรี่.
พระวิเทศรัตนาภรณ์. (2564). กลยุทธ์การเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมทูตในสหรัฐอเมริกา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระวิเศษ ถาวรธมฺโม. (2563). การวิเคราะห์คุณค่าทางพุทธจริยธรรมของพระอานนท์เพื่อการพัฒนาเยาวชนไทยในปัจจุบัน. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 7(4), 83-93.
พระสมชาย สํวโร และคณะ. (2565). ผลสำเร็จของการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมทูตในอำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์. วารสารมหาจุฬาคชสาร, 13(2), 63-77.
พระโสภณวชิราภรณ์. (2560). บทบาทของพระธรรมทูตไทยในต่างประเทศต่อการเผยแผ่พระพุทธ-ศาสนา. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยพระธรรมทูต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาขวัญชัย กิตฺติปาโล และเกรียงศักดิ์ พลอยแสง. (2561). หลักและศิลปะการพูด. มหาจุฬาวิชาการ, 5(5), 40-51.
พลตรีมารวย ส่งทานินทร์. (2566). พระประวัติในอดีตชาติของพระพุทธเจ้าและพระอรหันตสาวก ตอนที่ 14 กุมารกัสสปเถราปทาน. เรียกใช้เมื่อ 22 มกราคม 2568, จาก https://www.slideshare.net/slideshow/pdf-258074849/258074849#1
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิทยาลัยพระธรรมทูต. (2565). คู่มือหลักสูตรการอบรมพระธรรมทูตสายต่างประเทศ. พระนคร-ศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2548). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัย มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2560). พุทธวิธีในการสอน. นครปฐม: วัดญาณเวศกวัน.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2561). พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพฯ: สหธรรมิก.
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. (2525). ธรรมวิภาคปริเฉทที่ 2 (พิมพ์ครั้งที่ 23). กรุงเทพฯ: คณะกรรมการแผนกตำรา มหามกุฏราชวิทยาลัย.
Adler, R. B., & Rodman, G. R. (2017). Understanding Human Communication. Oxford University Press.
Alex Mika. (2024). Audience Engagement Types. Retrieved on January 22, 2025. From https://www.ramotion.com/blog/audience-engagement-strategies/#:~:text=
Analayo, Bhikkhu. (2008). Oral Tradition in Early Buddhism. In: Encyclopedia of Buddhism.
Buber, M. (1958). I and Thou. Edinburgh: T. & T. Clark.
Facione, P. A. (1990). Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. Millbrae, CA: The California Academic Press.
Manning, C. D., Raghavan, P., & Schütze, H. (2008). Introduction to Information Retrieval. Cambridge: Cambridge University Press.
Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence. Bantam Books.
Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. New York: Bantam Books.
Goleman, D. (2006). Social Intelligence: The New Science of Human Relationships. New York: Bantam Books.
Gunaratne, S. A. (2015). Mindful Journalism and News Ethics in the Digital Era: A Buddhist Approach. New York: Routledge.
Hallahan, K., Holtzhausen, D., Van Ruler, B., Verčič, D., & Sriramesh, K. (2007). Defining strategic communication. International Journal of Strategic Communication, 1(1), 3-35.
James, W. (1907). Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking. New York: Longmans, Green, and Co.
Liddell, Henry George; Scott, Robert, (1940). “rhetorikos”. Greek-English dictionary. Oxford: Clarendon Publishers.
Lucas, S. (2020). The Art of Public Speaking. McGraw-Hill Education.
Paul, R., & Elder, L. (2019). The Miniature Guide to Critical Thinking Concepts and Tools (8th ed.). Rowman & Littlefield.
Phra Brahmapundit (Prayoon Dhammacitto). (2011). Religion and Globalization. Bangkok: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.
Rhys Davids, T. W., & Stede, W. (1921). The Pali Text Society’s Pali-English Dictionary. Chipstead: Pali Text Society.
Rogers, C. R., & Farson, R. E. (1957). Active Listening. Chicago: Industrial Relations Center of the University of Chicago.
Rosenberg, M. B. (2003). Nonviolent Communication: A Language of Life. Puddle Dancer Press.
Scharmer, C. O. (2009). Theory U: Leading from the Future as It Emerges.
Senge, P. M. (1990). The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization.
Shannon, C. E., & Weaver, W. (1949). The Mathematical Theory of Communication.
