การพัฒนาแบบประเมินความเสี่ยงการทุจริตในรายงานทางการเงิน ด้วยทฤษฎีหกเหลี่ยมการทุจริต  กรณีศึกษาบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

ชุติมา  อวยผล; พรรณทิพย์  อย่างกลั่น

ผู้แต่ง

ชุติมา อวยผล
พรรณทิพย์ อย่างกลั่น

คำสำคัญ:

การทุจริตในรายงานทางการเงิน, ทฤษฎีหกเหลี่ยมการทุจริต, แบบประเมินความเสี่ยงการทุจริต

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแบบประเมินความเสี่ยงการทุจริตในรายงานทางการเงินของบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดยใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยวิธีสัมภาษณ์เชิงลึก แบบจำเพาะเจาะจง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 8 คน ประกอบด้วยนักวิชาการ คณะกรรมการตรวจสอบ ผู้ตรวจสอบภายใน และผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ซึ่งมีประสบการณ์ตรงกับบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ฯ แบบประเมินที่พัฒนาขึ้นอ้างอิงองค์ประกอบจากทฤษฎีหกเหลี่ยมการทุจริต ประกอบกับการสังเคราะห์ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ และนำมาออกแบบและพัฒนาแบบประเมินความเสี่ยงที่สะท้อนความเสี่ยงในมิติต่าง ๆ ตามบริบทเฉพาะขององค์กร

ผลการวิจัยพบว่า แบบประเมินความเสี่ยง“พอแคค”ที่พัฒนาขึ้นมา ครอบคลุม 6 ปัจจัยหลัก ได้แก่ แรงกดดัน โอกาสในการทุจริต การให้เหตุผลเข้าข้างตนเอง ความสามารถในการกระทำผิด ความเย่อหยิ่ง และการสมรู้ร่วมคิด ทั้งนี้ผลลัพธ์ที่ได้จากแบบประเมินความเสี่ยง“พอแคค”นี้ ก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งในด้านวิชาการ ได้แก่ การใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาหลักสูตร และด้านวิชาชีพ เช่น การกำหนดนโยบายกำกับดูแลกิจการ รวมถึงการเพิ่มศักยภาพของผู้ตรวจสอบบัญชีและองค์กรในการป้องกันและตรวจจับการทุจริตทางการเงินอย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถประยุกต์ใช้เป็นแนวทางออกแบบแผนการตรวจสอบให้สอดคล้องกับระดับความเสี่ยงขององค์กร อันนำไปสู่การเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการตรวจสอบ

นอกจากนี้สามารถนำไปทดสอบในกลุ่มตัวอย่างที่หลากหลาย เช่น ธุรกิจในอุตสาหกรรมต่าง ๆ เพื่อปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทเฉพาะ และควรใช้เป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรฝึกอบรมด้านธรรมาภิบาลและการต่อต้านการทุจริตโดยหน่วยงานรัฐหรือองค์กรวิชาชีพ

ประวัติผู้แต่ง

ชุติมา อวยผล

คณะบัญชี มหาวิทยาลัยศรีปทุม

พรรณทิพย์ อย่างกลั่น

คณะบัญชี มหาวิทยาลัยศรีปทุม

เอกสารอ้างอิง

บริษัทไพรซ์วอเทอร์เฮ้าส์คูเปอส์ ประเทศไทย. (2563). รายงานผลสำรวจอาชญากรรมทางเศรษฐกิจและการทุจริต ประจำปี 2563 – ฉบับประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 22 พฤศจิกายน 2564 จาก https://www.pwc.com/th/en/press-room/press-release/2020/press-release-20-05-20-th.html

สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์. (2564). สถิติการบังคับใช้กฎหมาย. สืบค้นเมื่อ 10 ธันวาคม 2565 จาก https://www.sec.or.th/TH/Pages/MarketData/Yearly.aspx

Amara, I., Amar, A. B., & Jarboui, A. (2013). Detection of fraud in financial statements: French companies as a case study. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, 3(3), 40-51.

Association of Certified Fraud Examiners. (2020). Report to the nations: 2020 global study on occupational fraud and abuse. Association of Certified Fraud Examiners (ACFE).

Cressey, D. R. (1950). Other people’s money: A study in the social psychology of embezzlement. Doctoral dissertation Indiana University.

Daud, I., & Yuniasih, Y. (2021). Pressure and fraud tendency: Evidence from Indonesia. Journal of Accounting and Business Education, 6(1), 99-113.

Febriani, D., Cahyati, A. D., Putri, A., & Susanti, N. L. (2022). Determinants of financial statement fraud in perspective hexagon fraud theory. Basic and Applied Accounting Research Journal, 2(2), 62-77. https://doi.org/10.33369/baru.2.2.62-77

Horwath, C. (2011). Playing offense in a high-risk environment. Crowe Horwath.

Imtikhani, F. A., & Sukirman. (2021). The effect of pressure on financial statement fraud. Accounting Analysis Journal, 10(1), 1-7.

Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X

John, K., & Senbet, L. W. (1998). Corporate governance and board effectiveness. Journal of Banking & Finance, 22(4), 371-403. https://doi.org/10.1016/S0378-4266(98)00005-3

Lestari, H. D., & Mutmainah, S. (2021). The influence of opportunity on fraudulent financial reporting. Journal Akuntansi, 25(3), 456-467.

Manurung, D. T. H., & Hardika, A. L. (2015). The influence of collusion on financial statement fraud. International Journal of Economics, Commerce and Management, 3(12),1-12.

McColgan, P. (2001). Agency theory and corporate governance: A review of the literature from a UK perspective. Department of Accounting & Finance, University of Strathclyde.

Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2nd ed.). Sage.

Murphy, P. R., & Dacin, M. T. (2011). Psychological pathways to fraud: Understanding and preventing fraud in organizations. Journal of Business Ethics, 101(4), 601-618.

Rabi, U. A., & Noorhayati, H. (2015). Concomitant debacle of fraud incidences in the Nigeria public sector: Understanding the power of Fraud Triangle Theory. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 5(9), 241-255.

Rukmana, H. S. (2018). Fraudulent financial reporting: Evidence from Indonesia. International Journal of Economics and Financial Issues, 8(3), 243-250.

Schrand, C. M., & Zechman, S. L. C. (2012). Executive overconfidence and the slippery slope to financial misreporting. Journal of Accounting and Economics, 53(1-2), 311-329.

Vousinas, G. L. (2019a). Advancing theory of fraud: The fraud hexagon. Journal of Financial Crime, 26(2), 372-381. https://doi.org/10.1108/JFC-12-2017-0128

Vousinas, G. L. (2019b). Advancing theory of fraud: The S.C.O.R.E. model. Journal of Financial Crime, 26(1), 372-381.

Vousinas, G. L. (2019c). Fraud – The human face of fraud: Understanding the suspect is vital to any investigation. CA Magazine – Chartered Accountant, 136(4), 39-40.

Wolfe, D. T., & Hermanson, D. R. (2004). The fraud diamond: Considering the four elements of fraud. CPA Journal, 74(12), 38-42.

Yanti, L. D., & Riharjo, I. B. (2021). Pendeteksi kecurangan pelaporan keuangan menggunakan Fraud Pentagon Theory. Jurnal Ilmu dan Riset Akuntansi (JIRA), 10(5), 1-17.