การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากเสาวรสเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มบนอัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่นของเกษตรกร ตำบลลำนางรอง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์

ผกามาศ  บุตรสาลี; คธาวุฒิ  จันบัวลา; ทิพย์สุดา  ทาสีดำ

ผู้แต่ง

ผกามาศ บุตรสาลี
คธาวุฒิ จันบัวลา
ทิพย์สุดา ทาสีดำ

คำสำคัญ:

การพัฒนาผลิตภัณฑ์, ผลิตภัณฑ์เสาวรส, การสร้างมูลค่าเพิ่ม, อัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันปัญหาของเกษตรกรผู้ปลูกเสาวรสตำบลลำนางรอง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ 2) ศึกษากระบวนการสร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์จากเสาวรสบนอัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่นของเกษตรกรตำบลลำนางรอง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ และ 3) สร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์จากเสาวรสบนอัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่นของเกษตรกรตำบลลำนางรอง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กำหนดกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงกับเกษตรกรผู้ปลูกเสาวรสตำบลลำนางรอง จำนวน 35 คน ซึ่งเก็บรวบรวมข้อมูลจากการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การสนทนากลุ่มการสัมภาษณ์เชิงลึก การระดมสมอง และการวิเคราะห์เป็นการวิเคราะห์เหตุการณ์แบบไม่อิงทฤษฎีและวิเคราะห์สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าความถี่ และค่าร้อยละ

ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัจจุบันปัญหาของเกษตรกรผู้ปลูกเสาวรส ผลเสาวรสเกิดปัญหาโรคและแมลงศัตรูพืช ต้นทุนการผลิตสูง ขาดความรู้ด้านการจัดการแปลงปลูก ระบบตลาดยังไม่มั่นคง ขาดช่องทางการตลาดที่แน่นอนและหลากหลายช่องทาง ผลผลิตล้นตลาดในฤดูผลผลิตสูง และขาดแหล่งรับซื้อที่แน่นอน 2) กระบวนการสร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์จากเสาวรส ได้แก่ การแปรรูปผลิตภัณฑ์เสาวรสลอยแก้ว และ 3) การสร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์จากเสาวรส เกษตรกรมีความต้องการพัฒนาผลิตภัณฑ์เป็น “เสาวรสลอยแก้ว” และต้องการบรรจุภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ตำบลลำนางรอง ได้แก่ ลายช้างคชสารที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชุมชน

ผลจากการวิจัยนี้จะช่วยให้เกษตรกรเกิดองค์ความรู้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากเสาวรสเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มบนอัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่น รวมถึงส่งเสริมให้เกษตรกรเกิดการสร้างอาชีพอันก่อให้เกิดรายได้เพิ่มขึ้น นำมาซึ่งการเสริมสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน

ประวัติผู้แต่ง

ผกามาศ บุตรสาลี

คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

คธาวุฒิ จันบัวลา

คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

ทิพย์สุดา ทาสีดำ

คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

เอกสารอ้างอิง

กรมป่าไม้. (2564). เสาวรส. สืบค้นเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2568 จาก https://surl.li/vhbaab

กรมวิชาการเกษตร. (2566). โครงการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเสาวรสในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2568 จาก https://www.doa.go.th

กรมส่งเสริมการเกษตร. (2561). บัญชีศูนย์เครือข่าย ศพก. เขต 7. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

กลุ่มงานยุทธศาสตร์และข้อมูลเพื่อการพัฒนาจังหวัด. (2564). แผนยุทธศาสตร์จังหวัดบุรีรัมย์ (พ.ศ. 2566-2570). สำนักงานจังหวัดบุรีรัมย์.

กัญญารัตน์ จันทร์เพ็ญ. (2563). การออกแบบบรรจุภัณฑ์เชิงอัตลักษณ์. วารสารศูนย์ศิลปวัฒนธรรม, 17(1), 38-45.

ณัฏฐพัชร มณีโรจน์, ธนวัต ลิมป์พาณิชย์กุล, ญาณกร โท้ประยูร, และ ณัฐพล แย้มฉิม. (2564). การพัฒนาผลิตภัณฑ์วิสาหกิจชุมชนรุ่งมณีพัฒนา เขตวังทองหลาง กรุงเทพมหานคร. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์, 5(1), 176- 195.

ณัฐพร ทองฤทธิ์นุ่น, วราภรณ์ พุทธรักษ์, ซูไฮลา แคเมาะ, และ ชัยวัฒน์ ศิริสาธิตกิจ. (2564). การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มบนฐานทรัพยากรชุมชน กรณีศึกษากลุ่มเปาเปา ตำบลวัดจันทร์ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา. วารสารวิชาการวิทยาลัยบริหารศาสตร์, 4(4), 113-127.

ทรัพย์ อมรภิญโญ. (2564). การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์จากวัสดุท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วม กลุ่มจักสานชุมชนบ้านไชยา หมู่ 4 อำเภอสระใคร จังหวัดหนองคาย. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 13(3), 88-101.

ธีรพล ฟ้าคำตัน, ธนภพ โสตรโยม, และ น้อมจิตต์ สุธีบุตร. (2563). การพัฒนาผลิตภัณฑ์เปลือกเสาวรสแช่อิ่มอบแห้งและการศึกษาความพึงพอใจของผู้บริโภคในเขตชุมชน เทศบาลตำบลแม่คำ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 13(1), 165-177.

นันทรัตน์ นามบุรี, จริยา สุขจันทรา, ฟารีดา เอ็ลลาฮี, และ ณฏฐาระวี พงค์กระพันธุ์. (2564). รายงานการวิจัยเรื่อง การพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารฮาลาลของวิสาหกิจชุมชนในเขตสามจังหวัดชายแดนใต้เพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขันทางการค้าสู่สากล. มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา.

ผกาลักษณ์ พุทธา และ สุเชษฐ์ สมุหเสนีโต. (2564). การพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มเพื่อสุขภาพจากน้ำกระชายผสมน้ำเสาวรส. การประชุมวิชาการระดับชาติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ครั้งที่ 18 (น. 3279 - 3287.). มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน.

พระครูโสภณวีรานุวัตร และ โยตะ ชัยวรมันกุล. (2566). การเพิ่มคุณประโยชน์ผลิตภัณฑ์พืชท้องถิ่นสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์และมาตรฐาน ผลิตภัณฑ์ชุมชนของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนวิถีพุทธศูนย์อนุรักษ์พันธุ์กล้วย จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 8(2), 1-15.

พัชรี คำประเวช และ สุธีรา วัฒนกุล. (2561). การผลิตเม็ดบีดส์น้ำเสาวรสเทคนิครีเวิร์สสเฟียริฟิเคชัน. วารสารวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี. 26(8 ฉบับเสริม). 381-1393.

พิกุลทอง สุอนงค์. (2564). วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเสาวรสในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์. กรมวิชการเกษตร.

พินิจ วันนา, วรทัศน์ อินทรัคคัมพร, สุรพล เศรษฐบุตร, และ เสาวลักษณ์ แย้มหมื่นอาจ. (2564). ปัจจัยที่มีผลต่อการยอมรับเทคโนโลยี การผลิตเสาวรสหวานของเกษตรกรในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงสบเมย อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน. Khon Kaen Agriculture Journal Suppl, 49(1), 683-689.

พีรยา สมศักดิ์, อรไท เขียวชอุ่ม, และ ไพรพันธ์ ธนเลิศโศภิต. (2568). การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์แหนมคีโตของกลุ่มแม่บ้าน ชุมชนบ้านโป่งตำบลท่าวังตาล อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่. วารสารการจัดการและการพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏ อุบลราชธานี, 12(1), 151-165.

รัชนี เจริญ, วรรณทิชา เศวตบวร, และ ศรีเวียง ฤทธิศักดิ์. (2566). รายงานการวิจัยเรื่อง การพัฒนากระบวนการผลิตฟองเต้าหู้หุ้ม สาหร่ายทอดกรอบ. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ วิทยาเขตปราจีนบุรี.

รัตติกาญจน์ ภูษิต. (2567). แนวทางการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ชุมชนในเครือข่ายพัฒนาเศรษฐกิจระดับภาคเหนือสู่สากล. วารสารวิทยาลัยบัณฑิตเอเชีย, 14(1), 163-173.

วราภรณ์ นิลทการ และ ทศพล เจริญชัย. (2564). ผลิตภัณฑ์ชุมชนกับการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงเกษตร. วารสารสังคมศาสตร์และ มนุษยศาสตร์, 28(4), 90-100.

ศุภกร แสงสุริยา. (2563). การพัฒนาผลิตภัณฑ์ผลไม้เพื่อเพิ่มมูลค่าในชุมชนท้องถิ่น. วารสารการเรียนรู้สมัยใหม่, 9(6), 110-115.

ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรบุรีรัมย์. (2565). อัตราปุ๋ยที่เหมาะสมต่อการผลิตเสาวรสในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารเทคโนโลยีการเกษตร, 10(2), 45-52.

สกุล ลิตเดชลัม, ไพโรจน์ หอมเทียม, สำราญ ใจดี, ธนงค์สิงห์ วงค์ทำเนียบ, อุทร คณารัมย์, พวน ถ้วนนอก, พิสิษฐ์ โล่ทอง, อุทัย สอาดชอบ, อุดม ทองดล, และ ณตฤณ ฉอ้อนศรี. (2559). โครงการวิจัยศึกษาสถานการณ์ปัญหาและแนวทางการสร้างกลไก ที่เหมาะสมในการจัดการทรัพยากรโดยองค์กรชุมชนในเขตนิเวศน์ลุ่มน้ำห้วยลำสะโตน. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

สมโภชน์ เพิ่มทรัพย์ และ ชโลธร ชาญกิจ. (2564). เศรษฐศาสตร์การเพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตร. วารสารปาริชาต, 35(2), 50-60.

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566- 2570. สำนักนายกรัฐมนตรี.

สำนักงานแรงงานจังหวัดบุรีรัมย์. (2567). รายงานสถานการณ์แรงงานจังหวัดบุรีรัมย์ ไตรมาส 1 ปี 2567. กระทรวงแรงงาน.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). สำนักนายกรัฐมนตรี.

สุกัญญา ดวงอุปมา, เพ็ญสิริ ภูวรกิจ, ปารีณา เมญา แอนเดอร์สัน, พนอจิต นิติสุข, และ ประพนธ์ เนียมสา. (2564). การพัฒนา

ผลิตภัณฑ์ และออกแบบบรรจุภัณฑ์จากพุทรา กลุ่มวิสาหกิจชุมชน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์.

องค์การบริหารส่วนตำบลลำนางรอง. (2567, ธันวาคม 19). นักบริหารจัดการงานทั่วไป องค์การบริหารส่วนตำบลลำนางรอง ตำบล ลำนางรอง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์. สัมภาษณ์.

เอมอร แสนภูวา. (2566). การสร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์ของชุมชนประมงพื้นบ้านจอมพระเพื่อยกระดับเศรษฐกิจชุมชนชายน้ำห้วย ทับทัน-บึงบูรพ์. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 17(3), 209-226.

Polo-Murcia, S. M., Chaali, N., Jaramillo-Barrios, C. I., Ouazaa, S., Polo, V. J., & Calderon Carvajal, J. E. (2025).

An ecological, environmental, and economic indicators-based approach towards enhancing sustainability in water and nutrient use for passion fruit cultivation in Colombia. Environmental and Sustainability Indicators, 26, 100602.

Rigden, P. (2011). The passionfruit growing guide. Queensland Department of Primary Industries. Passionfruit Australia.

United States Department of Agriculture. (2019). Agricultural Research Service, Food Data Central: Passion-fruit. Purple, Raw.