การพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน BCG บนพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือเพื่อยกระดับความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการ MSMEs กรณีศึกษา: จังหวัดหนองคาย

บทคัดย่อ

       การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานตามแนวทางเศรษฐกิจ BCG ในพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (NeEC) โดยใช้จังหวัดหนองคายเป็นกรณีศึกษา เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการขนาดกลาง ขนาดย่อม และรายย่อย (MSMEs) และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับการส่งเสริมอุตสาหกรรมเป้าหมาย 2 กลุ่ม คือ อุตสาหกรรมเกษตรและอาหารแปรรูป และอุตสาหกรรมชีวภาพ โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการสนทนากลุ่ม และการสัมภาษณ์เชิงลึก จากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งสิ้นจำนวน 19 ราย ประกอบด้วย ภาครัฐ จำนวน 3 ราย ภาคเอกชน จำนวน 12 ราย และภาคประชาสังคม จำนวน 4 ราย โดยใช้การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง แล้วจึงนำข้อมูลมาวิเคราะห์ด้วยการประยุกต์ใช้ Soft Systems Methodology (SSM) และการวิเคราะห์ห่วงโซ่อุปทาน

       ผลการวิจัยพบว่า ผู้ประกอบการ MSMEs ในจังหวัดหนองคายมีศักยภาพสูงด้านการเกษตร เช่น ข้าว กล้วย สับปะรด มะเขือเทศ อ้อย มันสำปะหลัง และยางพารา ซึ่งสามารถต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์อาหารสุขภาพและผลิตภัณฑ์ชีวภาพที่มีมูลค่าสูง แต่ผู้ประกอบการยังเผชิญข้อจำกัดสำคัญ ได้แก่ การเข้าถึงเทคโนโลยีแปรรูป การขาดแรงงานทักษะสูง การยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การเข้าถึงแหล่งทุน และระบบตรวจสอบย้อนกลับ ข้อจำกัดเหล่านี้เป็นอุปสรรคต่อการเปลี่ยนผ่านจากเกษตรขั้นต้นสู่เกษตรอุตสาหกรรม

       ข้อเสนอเชิงนโยบายชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการ 1) ส่งเสริมนวัตกรรมและเทคโนโลยีในระดับพื้นที่ 2) สร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และประชาสังคม และ 3) จัดตั้งศูนย์แปรรูปชีวมวลและอาหารขนาดย่อมระดับอำเภอ เพื่อสร้างระบบนิเวศ BCG ที่เข้มแข็งและแข่งขันได้ในระดับสากล รวมถึง 4) เสนอให้จัดตั้งคณะกรรมการนโยบายระเบียงเศรษฐกิจพิเศษเพื่อกำหนดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ให้สอดคล้องกับโมเดลเศรษฐกิจ BCG รวมถึงคณะกรรมการขับเคลื่อนระดับภูมิภาคเพื่อแปลงยุทธศาสตร์สู่แผนปฏิบัติการรายจังหวัด พร้อมพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน การลงทุน และระบบข้อมูลบูรณาการ ตลอดจนตราพระราชบัญญัติเขตพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษเพื่อใช้เป็นกลไกกฎหมายกลางในการบริหารจัดการพื้นที่และการลงทุนร่วมรัฐ-เอกชน (PPP)