ความคิดทางการเมืองเสรีนิยมราดิกัลของไทย: รูปการณ์สัณฐานทางมโนทัศน์และความท้าทาย

บทคัดย่อ

บทความชิ้นนี้มุ่งศึกษาวิจัยและแสดงให้เห็นความคิดทางการเมืองเสรีนิยมราดิกัลซึ่งเผยตัวในช่วงทศวรรษที่ 2540-2550 อันเป็นช่วงเวลาแห่งความปั่นป่วนวุ่นวายทางการเมืองของไทย ผ่านการพิเคราะห์ความคิดทางการเมืองของปัญญาชนนักวิชาการผู้มีความโดดเด่น ได้แก่ ธงชัย วินิจจะกูล และ คณะนิติราษฎร์ โดยบทความนี้จะอาศัยการพิเคราะห์สัณฐานวิทยาของอุดมการณ์ (morphological analysis of Ideology) ซึ่งบุกเบิกโดย Michael Freeden ที่เน้นการขจัดการท้าประชันความหมายของมโนทัศน์และการเรียงสับเปลี่ยนของมโนทัศน์ในอุดมการณ์เป็นเครื่องมือในการพิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า ปัญญาชนนักวิชาการทั้งสองชี้ให้เห็นถึงการทำงานของ “วิธีคิด” (mentalities) บางอย่าง (ในกรณีของธงชัยคือประวัติศาสตร์ราชาแบบราชาชาตินิยม ส่วนในกรณีของคณะนิติราษฎร์คือวิธีคิดแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์) ซึ่งส่งผลให้เกิดสภาวการณ์ทางการเมืองที่ร้อยรัดจำกัดสิทธิเสรีภาพของปัจเจกบุคคล เพื่อที่จะออกจากสภาวะเช่นนี้ ทั้งคู่เห็นว่า ปัจเจกบุคคลต้องรู้จักคิดเชิงวิพากษ์เพื่อปลดปล่อยความคิดจิตใจของตนออกจากวิธีคิด ข้อเสนอดังกล่าวเผยให้เห็นลักษณะสำคัญของความคิดทางการเมืองเสรีนิยมราดิกัล นั่นคือ การให้ความสำคัญกับเสรีภาพในฐานะการเป็นอิสระทางความคิดและเจตจำนง ปัจเจกภาพ และความมีเหตุผล กล่าวอีกนัยหนึ่งคือให้ความสำคัญกับแนวคิดว่าด้วยปัจเจกบุคคลผู้คงความเป็นองค์อัตตาณัติ ทั้งนี้ เมื่อพิจารณาในเชิงทฤษฎีและตรรกะ เนื่องด้วยสิทธิเสรีภาพของปัจเจกบุคคลต้องการกฎหมายของรัฐเพื่อทำให้ตัวสิทธิเสรีภาพเองปรากฏเป็นจริง ปัจเจกบุคคลผู้คงความเป็นองค์อัตตาณัติจึงอาจต้องเผชิญกับความท้าทายบางประการภายใต้ระบอบกฎหมาย นั่นคือ การขยายตัวของกฎหมายและระบบราชการที่สามารถส่งผลจำกัดเสรีภาพของปัจเจกบุคคลและเจตจำนงของปวงชน