แนวทางการบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านกระบวนการวิศวกรสังคม ในการดำเนินงานของโรงเรียนบ้านปราสาท หมู่ที่ 1 บ้านปราสาท ตำบลปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
ภูมิปัญญาท้องถิ่น;, โรงเรียนบ้านปราสาท; , วิศวกรสังคม;, หลักสูตรท้องถิ่นบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาสภาพภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ 2) ศึกษาสภาพปัจจุบันในการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดำเนินงานของโรงเรียนบ้านปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ 3) ศึกษาแนวทางการบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านกระบวนการวิศวกรสังคมในการดำเนินงานของโรงเรียนบ้านปราสาท หมู่ที่ 1 บ้านปราสาท ตำบลปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยคุณภาพทางวัฒนธรรม โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ข้อมูลภาคสนาม โดยใช้วิธีการสำรวจเบื้องต้น การสัมภาษณ์ การสังเกต และการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต แบบสำรวจ กลุ่มประชากรที่ใช้ ได้แก่ กลุ่มผู้ปฏิบัติ และ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลทั่วไป
ผลการวิจัยพบว่า
- สภาพภูมิปัญญาไทยทั่วไปและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านปราสาท อำเภอห้วยทับทันจังหวัดศรีสะเกษ มีทั้งหมด 7 ด้าน คือ ด้านเกษตรกรรม ด้านหัตถกรรม ด้านการแพทย์แผนไทย ด้านการจัดการธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน ด้านศิลปกรรม ด้านศาสนาและประเพณี
2) สภาพทั่วไปของการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ประกอบการเรียนการสอนที่โรงเรียนบ้านปราสาท มีทั้งด้านการบริหารจัดการ ด้านการเงิน การประชุมร่วมกันระหว่างครู คณะกรรมการ ผู้ปกครองนักเรียน อันนำไปสู่การพัฒนาหลักสูตรทั้ง 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ คือ คณิตศาสตร์ ภาษาไทย วิทยาศาสตร์ ศิลปะ การงานอาชีพและเทคโนโลยี ภาษาต่างประเทศ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม สุขศึกษาและพลศึกษา โดยการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยตรงจากผู้รู้ในท้องถิ่น ให้นักเรียนมีทักษะในการทำงานเป็นหมู่คณะ ฝึกทักษะการคิด สื่อสาร ประสาน และพัฒนาสู่การเป็นนวัตกรชุมชน โดยมีส่วนร่วมในกิจกรรมของชุมชนที่สอดคล้องกับ 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้ดังกล่าวแล้ว
3) ในการบูรณาการภูมิปัญญาชุมชนสู่การเรียนการสอนของโรงเรียนบ้านปราสาท ได้มีการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ประกอบสาระการเรียนรู้ให้สอดคล้องเหมาะสมในแต่ละสาระวิชา การดำเนินการเรียนการสอนในแต่ละเรื่องจะมีสื่อการสอนประเภทสื่อทำมือ และภาพวาดระบายสี มีขั้นตอน 3 ขั้น คือ ขั้นเตรียมการ ขั้นดำเนินการ และขั้นวัดผลประเมินผล โดยสรุปออกมาเป็นผลดี และอุปสรรคปัยหา เพือ่หาแนวทางปรับปรุงแก้ไขครั้งต่อไป
โดยสรุป โรงเรียนบ้านปราสาท ได้นำภูมิปัญญาของชุมชนบ้านปราสาททุกประเภทมาจัดการเรียนการสอนในทุกสาระการเรียนรู้ทั้ง 8 กลุ่มสาระผ่านกระบวนการวิศวกรสังคม โดยความร่วมมือร่วมใจระหว่างครูและผู้ปกครอง จนได้รับผลเป็นที่น่าพอใจ
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กฤษฎา ยศชรัฐ. (2546). การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้าสู่โรงเรียน: กรณีศึกษาจังหวัดราชบุรี. ปริญญานิพนธ์ กศ.ม. (บริหารศึกษา). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ฆนัท ธาตุทอง. (2550). การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น. นครปฐม: เพชรเกษมการพิมพ์.
จีรภัทร นาคนารี และคณะ. (2564). รายงานการวิจัย: การจัดการความรู้และการถอดบทเรียนภูมิปัญญาท้องถิ่นบูรณาการสู่หลักสูตรสถานศึกษาในอำเภอเมืองสมุทรปราการ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี.
ชวน เพชรแก้ว. (2547). การยกระดับและการปรับใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในสถานการณ์ปัจจุบัน. สารภาษาไทย. 2(3), 14-23.
ชัชวาล ทองดีเลิศ. (2547). ความรู้ท้องถิ่น: การจัดการความรู้สู่การจัดการทางสังคม. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยการจัดการทางสังคม.
ชูศรี สัตยานนท์. (2548). การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้าสู่โรงเรียน กรณีศึกษาจังหวัดสมุทรปราการ. ปริญญานิพนธ์ กศ.ม. (บริหารศึกษา). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ณัฐกานต์ เรือนคำ. (2546). การพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่นเรื่องการปลูกพืชที่สำคัญของชุมชนบ้านสันทะ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนบ้านสันทะ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน. ปริญญานิพนธ์ กศ.ม.(ประถมศึกษา). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ณิราดา เวชญาลักษณ์. (2565). การบริหารหลักสูตรสถานศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21.
กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธมตญา นาเมืองรักษ์. (2560). แนวทางการบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดำเนินงานของโรงเรียนท่าคันโทวิทยาคาร อำเภอท่าคันโท จังหวัดกาฬสินธุ์. วิทยานิพนธ์ ศศ.ม.(วัฒนธรรมศาสตร์). มหาสารคาม: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ธันยพงศ์ สารรัตน์ และคณะ. (2565). การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นเพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม และภูมิปัญญาของชุมชนบ้านปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ. กรุงเทพฯ: รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ การบริหารการพัฒนาสังคมและยุทธศาสตร์การบริหาร ครั้งที่ 6 ประจำปี 2565 ณ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
ธีรศักดิ์ อัครบวร. (2545). กิจกรรมการศึกษาเพื่อท้องถิ่น: เพื่อทรัพยากรมนุษย์และสังคมแห่งการเรียนรู้. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ ก.พลพิมพ์.
นงรัตน์ อิสโร. (2564). คู่มือพัฒนานักศึกษาเพื่อการพัฒนาประเทศ. กรุงเทพฯ: อมรินทร์.
นิตยา บุตรศรี. (2542). การนำภูมิปัญญาชาวบ้านมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนต้นแบบการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นสังกัดสำหนักงานการประถมศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี. วิทยานิพนธ์ ค.ม.(นิเทศการศึกษาและพัฒนาหลักสูตร). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พจนา เทียนธาดา. (2543). การศึกษาการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นในระดับประถมศึกษาของโรงเรียนที่ได้รับการรับรองมาตรฐานคุณภาพการศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการศึกษาเอกชนในกรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์ ค.ม.(นิเทศการศึกษาและพัฒนาหลักสูตร). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พิชาติ แก้วพวง. (2566). การพัฒนาหลักสูตรสังคมศึกษา. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยการฝึกหัดครู มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร. โรงเรียนบ้านปราสาท (ม.ป.ป.). ข้อมูลพื้นฐานโรงเรียนบ้านปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ. ม.ป.ท.. ม.ป.พ..
วิชัย ประสิทธิ์วุฒิเวชช. (2542). การพัฒนาหลักสูตรสานต่อที่ท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: บริษัท ศูนย์เสริมปัญญาไทย จำกัด.
วิชัย วงษ์ใหญ่. (2537). กระบวนการพัฒนาหลักสูตรและการสอน: ภาคปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.
เสาวรส งามเกลี้ยง และ นฤมล ภูสิงห์. (2566). การพัฒนาการจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน หน่วยการเรียนรู้ ผจญภัยไปด้วยกันสำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. วารสารมหาจุฬาคชสาร. 14(2), 93-106. สัมภาษณ์ ชุติมา เมฆวัน, รองศาสตราจารย์ประจำสาขาวิชาสังคมศึกษา คณะครุศาสตร์และการพัฒนา
มนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, คณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏ ศรีสะเกษ, (2 มีนาคม 2566). สัมภาษณ์ ประสิทธิ์ หมุ่ยโท, ชาวบ้านชุมชนบ้านปราสาท, ศาลาแดง วัดบ้านปราสาท, (1 มีนาคม 2566). สัมภาษณ์ ธนัท สมหมาย, รองผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปราสาท, ศาลาแดง วัดบ้านปราสาท, (1 มีนาคม 2566). สัมภาษณ์ อาภัสสร เจริญศิริ, ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปราสาท, ศาลาแดง วัดบ้านปราสาท, (1 มีนาคม 2566).
ส่วนส่งเสริมวัฒนธรรมไทย สถาบันวัฒนธรรมศึกษา สำนักงานคณะกรรมวัฒนะรรมแห่งชาติ. (2540). การใช้และพัฒนากระบวนการถ่ายทอดวัฒนธรรมท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
สมมาตร์ ผลเกิด. (2559). เอกสารคำสอน รายวิชาท้องถิ่นศึกษา (0002501) (Local Studies). บุรีรัมย์: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์.
สมลักษณ์ เจตะสานนท์. (2551). หลักสูตรอาชีพท้องถิ่น: อาชีพ “คลีนิกเสื้อผ้า”. กรุงเทพฯ: บรัท บิ๊กบุ๊ค เซนเตอร์ จำกัด.
สมหมาย สว่างวัฒนารัตน์. (2546). การศึกษาการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาในโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานจังหวัดนนทบุรี. วิทยานิพนธ์ ค.ม.(นิเทศการศึกษาและพัฒนาหลักสูตร). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุดา เนตรสว่าง. (2549). การมีส่วนร่วมระหว่างโรงเรียนกับชุมชนในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น: กรณีศึกษาการตีกลองบูจา โรงเรียนเวียงตาลพิทยาคม จังหวัดลำปาง. ดุษฎีนิพนธ์ (กศ.ด.) บริหารการศึกษา. ชลบุรี: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยบูรพา.
สุพัตรา คำสุข และคณะ. (2556). ผลการสอนโดยวิธีการทางประวัติศาสตร์ที่มีต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและความสามารถในการคิดวิเคราะห์เรื่องประวัติศาสตรือาเซียนสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โรงเรียนบ้านปราสาท จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัย มข. ฉบับบัณฑิตศึกษา สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 1(2), 55-62. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/gskkuhs/article/view/30424
สุวรรณ รัตนธรรมเมธี. (2544). ตำราการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น. สุรินทร์: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). แนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยโครงงาน. กรุงเทพฯ: คุรุสภาลาดพร้าว.
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ. (2529). คู่มือค่านิยม. กรุงเทพฯ: กราฟิกอาร์ต.
สำนักพัฒนาการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม เขตการศึกษา 10. (2542). การพัฒนาหลักสูตรตามความต้องการของท้องถิ่น. อุบลราชธานี: กลุ่มพัฒนามาตรฐานคุณภาพการศึกษา เอกสารลำดับที่ 19/2542.
สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2549). แนวทางการจัดทำสาระการเรียนรู้ท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ
สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรท้องถิ่นกับการจัดการเรียนรู้ในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักวิทยบริการ และสาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ คณะวิทยากรสารสนเทศ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (2546). เอกสารประกอบการสัมมนาเรื่อง “สารสนเทศท้องถิ่นกับการพัฒนาการศึกษา วันที่ 24-25 กรกฎาคม 2546. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
อาลัย จันทร์พาณิชย์. (2558). ท้องถิ่นศึกษา. บุรีรัมย์: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์.
เอกวิทย์ ณ ถลาง. (2546). ภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการจัดการความรู้. กรุงเทพฯ: อมรินทร์.
อัจฉรา ภาณุรัตน์. (2549). เอกสารคำสอนรายวิชาท้องถิ่นศึกษา. สุรินทร์: คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.
อุดม เชยกีวงศ์. (2545). หลักสูตรท้องถิ่น: ยุทธศาสตร์การปฏิรูปการเรียนรู้. กรุงเทพฯ: บรรณกิจ.
อุทุมพร (ทองอุไทย) จามรมาน. (2545). การพัฒนาหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานและหลักสูตรท้องถิ่น การสอนที่เน้นนักเรียนเป็นสำคัญ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พันท์.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2024 วารสารมหาจุฬาคชสาร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
