การบริหารจัดการธุรกิจชุมชนผ่านกระบวนการวิศวกรสังคม: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชนอาหารประเภทน้ำพริก ไข่เค็ม และการแปรรูปปลา ของอำเภอเมืองจันทร์ จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

        การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมาและข้อมูลพื้นฐาน 2)ศึกษาสภาพการบริหารจัดการ 3) ศึกษาปัญหาและแนวทางแก้ไขในการบริหารจัดการ 4) ศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่อการบริหารจัดการ 5) ศึกษาสภาพการศึกษาและการเรียนรู้ของสมาชิก และ 6) ศึกษาความพึงพอใจของผู้ซื้อที่มีต่อผลิตภัณฑ์และบริการการขาย ซึ่งการศึกษาวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งใช้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนอาหารประเภทน้ำพริก ไข่เค็ม และการแปรรูปปลาของอำเภอเมืองจันทร์ จังหวัดศรีสะเกษ เป็นชุมชนเป้าหมายหลักของการวิจัยจำนวน 1 ชุมชน 135 คน โดยใช้วิธีการคัดเลือกแบบเจาะจง มีขั้นตอนการวิจัยหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์ และแบบสอบถามปลายเปิด ผ่านกระบวนการวิศวกรสังคมคือ ทักษะการคิด การสื่อสาร การประสาน และนวัตกรชุมชน

ผลการศึกษาพบว่า 1) กลุ่มตั้งอยู่ในพื้นที่ราบลุ่ม แต่เดิมประชากรส่วนใหญ่ทำอาชีพ

เกษตรกรรม ประมง เลี้ยงเป็ด เป็นอาชีพหลัก รับจ้าง ทำอาหารตามงานเลี้ยงต่าง ๆ เป็นอาชีพเสริม ต่อมาได้ประยุกต์สูตรอาหารจากปลา กุ้ง จนกลายเป็นผลิตภัณฑ์จากปลา น้ำพริกแปรรูปจากปลา กุ้ง และผลิตภัณฑ์จากไข่เป็ด 2) สภาพการจัดการของกลุ่ม แต่เดิมเป็นการจัดการกลุ่มในลักษณะเครือญาติ คนในพื้นที่ ๆ ประกอบอาชีพนี้เป็นอาชีพหลักและอาชีพเสริม จนพัฒนาการรวมเป็นกลุ่มใหญ่ขึ้น ต่อมาภายหลังหน่วยงานราชการได้เข้ามามีส่วนร่วมในการให้แนวปฏิบัติเพื่อดำเนินการจัดการกลุ่มให้เป็นระเบียบชัดเจนขึ้น 3) ปัญหาและแนวทางในการแก้ไขการบริหารจัดการกลุ่ม ได้แก่ วัตถุดิบ แรงงาน กระบวนการตลาด การบริหารจัดการกฎหมายพาณิชย์ การแก้ไขเริ่มจากผู้นำกลุ่มและคณะกรรมการกลุ่มร่วมคิดและแก้ไข ส่วนปัญหาด้านแนวปฏิบัติเชิงวิชาการ กฎหมาย จะได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาร่วมแก้ไข 4) ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการของกลุ่ม ประกอบด้วย ปัจจัยด้านการผลิต การตลาด แรงงาน เงินทุน การบริหารจัดงาน ปฏิสัมพันธ์กับภายนอก การมีส่วนร่วมของสมาชิก ความเป็นผู้นำ และระเบียบข้อบังคับของกลุ่มซึ่งปัจจัยต่าง ๆ ดังกล่าวส่งผลดีต่อการพัฒนากลุ่มอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน 5) การศึกษาและการเรียนรู้ เป็นการเรียนรู้จากการลองผิดลองถูกจากการบอกเล่าจากแบบที่เห็นถ่ายทอดการเรียนรู้จากคนในครอบครัว คนในชุมชน ผู้นำกลุ่ม และผู้รู้จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องผ่านการอบรม และ 6) ความพึงพอใจของผู้ซื้อต่อสินค้าและบริการของกลุ่ม ผู้ซื้อส่วนใหญ่มีความพอใจต่อสินค้า และการบริการการขายในระดับดีมาก โดยเฉพาะด้านราคาสินค้าการให้บริการ สถานที่ ความสะดวก ความปลอดภัย ดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงทุนทางสังคมในพื้นที่ที่มีการร่วมคิดร่วมทำจนเกิดเป็นผลกระทบนำมาสู่การเปลี่ยนแปลง ทั้งสถานการณ์ภาวะปกติ และภาวะวิกฤติที่จะเกิดขึ้นในอนาคตอย่างเท่าทันต่อเหตุการณ์ ซึ่งแสดงให้เห็นศักยภาพของกลุ่มในการที่จะจัดการตนเองได้