การพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวยั่งยืนตามห่วงโซ่คุณค่าภายใต้แนวคิด BCG : กรณีศึกษาชุมชนบ้านหนองสาด
คำสำคัญ:
การพัฒนาชุมชน, ความเชื่อมโยงห่วงโซ่คุณค่าสู่การเป็นต้นแบบ, ชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน, กรอบแนวคิด BCGบทคัดย่อ
การพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวยั่งยืนตามห่วงโซ่คุณค่าภายใต้แนวคิด BCG: กรณีศึกษาชุมชนบ้านหนองสาดโดยมีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาผลิตภัณฑ์และภูมิปัญญา และวิเคราะห์ศักยภาพเชิงระบบของชุมชนบ้านหนองสาด 2) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ของชุมชนบ้านหนองสาดสู่การเป็นต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด BCG 3) เพื่อกำหนดการพัฒนาชุมชนต้นแบบตามความเชื่อมโยงห่วงโซ่คุณค่าสู่การเป็นต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด BCG เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ การสัมภาษณ์ แบบสอบถาม กลุ่มเป้าหมายคือ เครือข่าย “บวร” ของชุมชนบ้านหนองสาดรวม 60 คน และการสัมภาษณ์จำนวน 10 คน โดยการเลือกแบบเจาะจง สถิติที่ใช้คือ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และแบบบรรยาย ผลการศึกษาพบว่า
1) ผลิตภัณฑ์และภูมิปัญญา และวิเคราะห์ศักยภาพเชิงระบบของชุมชนบ้านหนองสาด พบว่า ระยะต้นน้ำ (แหล่งที่มาของวัตถุดิบ) แบ่งได้ 2 ประเภท คือ เก็บเกี่ยวได้ปกติ และเก็บเกี่ยวได้ตามฤดูกาล ประเภทเก็บเกี่ยวได้ปกติ เช่น เห็ดนางฟ้า ปลาดุก มะนาว กระเจี๊ยบ เป็นต้น และประเภทเก็บเกี่ยวได้ตามฤดูกาล เช่น เห็ดปลวก เห็ดเผาะ เห็ดผึ้งขม หน่อไม้ ไข่มดแดง จักจั่น แมงกระชอน และแมงกินูน เป็นต้นระยะกลางน้ำ (กระบวนการ หรือมีองค์ความรู้แปรรูปได้) คือ ทักษะการทำอาหารอีสาน ทักษะการทำขนมจีบ ทักษะการทำกระเจี๊ยบ และน้ำผลไม้อื่นๆ ทักษะการทำแหนมเห็ด ทักษะการทำหมูแดดเดียว ทักษะการทำหมูทุบ และทักษะการทำน้ำตกเทียม เป็นต้น ระยะปลายน้ำ (การที่สินค้าหรือบริการนั้น ไปถึงมือผู้บริโภค หรือการตลาด) คือ เฟซบุ๊คโรงเรียนบ้านหนองสาดโนนเจริญ ร้านค้าในชุมชน และบุคลากรที่มีทักษะด้านคอมพิวเตอร์
2) ผลการศึกษาของชุมชนบ้านหนองสาดสู่การเป็นต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด BCG โดยรวมอยู่ในระดับมาก ( = 4.21, S.D =0.66)
3) การพัฒนาชุมชนต้นแบบตามความเชื่อมโยงห่วงโซ่คุณค่าสู่การเป็นต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด BCG พบว่า ประกอบด้วยองค์กรหลักๆ 5 องค์กร คือ โรงเรียนบ้านหนองสาดโนนเจริญ ชุมชนบ้านหนองสาด วัดบ้านหนองสาด กลุ่มโรงเรียนโครงสร้างสรรค์มั่นคง และมหาวิทยาลัย องค์กรหลักๆ 5 องค์กร มีหน้าที่ร่วมกัน คือ การขับเคลื่อนของเครือข่ายชุมชนบ้านหนองสาดสู่การเป็นต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด BCG
Downloads
เอกสารอ้างอิง
ประทับใจ สุวรรณธาดา. (2561). การออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนโดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญา : ในเขตพื้นที่ภาคอีสานตอนบน. วารสารวิชาการ ศิลปะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 9(2): 137-155.
พรพจน์ ศรีดัน .(2564). รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการนวัตกรรมทางสังคมกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์สู่การแข่งขันเชิงพาณิชย์ภายใต้ แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy). กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาวิณี ศิริโรจน์. (2564). การศึกษาอัตลักษณ์ชุมชนจังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อการออกแบบผลิตภัณฑ์ของประดับตกแต่งบ้าน. วารสารศิปกรรมบูรพา, 24(2): 11-23
วรดาภา พันธ์เพ็ง. (2024). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจแบบองค์รวม (BCG Economy Model). วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 9(5): 294–306.
วิมล จันทร์แก้ว. (2555). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุราษฎร์ธานีเขต 3. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิต. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรังสิต.
สำนักงานพัฒนาการท่องเที่ยว. (2022). การพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ22 มกราคม 2568 จาก https://planning.dusit.ac.th/main/wp-content/uploads
Ghosh, S., Kumar, A., & Singh, R. (2020). Development of local products through circular economy and value addition: Exploring the role of local knowledge and techniques. International Journal of Sustainable Development, 28(3): 115-130.
Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. New York: Cambridge University Press.
Murray, A., Skene, K., & Haynes, K. (2017). The Circular Economy: An Interdisciplinary Exploration of the Concept and Application in the Tourism Industry. Tourism Management, 58: 183-194.
Nielsen, M. R., Sørensen, K. H., & Pedersen, M. R. (2020). Bioeconomy and sustainable development in tourism: Creating economic value through local resources. Journal of Rural Studies, 76: 299-311.
Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. New York: Free Press.
Sachs, J. D. (2015). The Age of Sustainable Development. New York: Columbia University Press.
United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2020). Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030. UNWTO. สืบค้นเมื่อ 22 มกราคม 2568 จาก https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/UNWTO_UNDP
United Nations Environment Programme (UNEP). (2013). Tourism and Sustainability: Development of the Tourism Industry and its Environmental Impacts. UNEP. สืบค้นเมื่อ 22 มกราคม 2568 จากhttps://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/8607/-UNEP.
