การปรับวงดนตรีไทย กรณีศึกษา ครูไชยยะ ทางมีศรี

Main Article Content

เบญจา กำจาย
เจตวรา ลอยลม
เมืองมนต์ เขียวสีทอง
สราวุฒิ พึ่งอินทร์
อนุสรณ์ คดีเวียง
ภัทระ กิ้มเฉี้ยง

บทคัดย่อ

          การวิจัยเรื่องการปรับวงดนตรีไทย กรณีศึกษา ครูไชยยะ ทางมีศรี มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาแนวทางการปรับวงดนตรีไทย ของครูไชยยะ ทางมีศรี เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ การสังเกต มีการเก็บรวบรวมข้อมูลเอกสารและข้อมูลภาคสนาม ข้อมูลภาคสนามได้จากการสัมภาษณ์ การสังเกต จากผู้ปรับวง 1 คน และกลุ่มผู้บรรเลง 3 คน ในเขตพื้นที่สำนักการสังคีต กรมศิลปากร ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2562 ถึงเดือนมกราคม 2563 นำข้อมูลที่ได้มาตรวจสอบความถูกต้องด้วยวิธีการแบบสามเส้า วิเคราะห์ตามความมุ่งหมายที่ตั้งไว้ และนำเสนอผลการวิจัย ด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ สามารถสรุปผลได้ดังนี้ ขั้นตอนการเตรียมความพร้อมของครูไชยยะ ทางมีศรี มี 3 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนการคัดเลือกเพลง การคัดเลือกผู้บรรเลง และการเตรียมตัวของผู้บรรเลงก่อนการปรับวง ซึ่งในการคัดเลือกเพลง ต้องคำนึงถึงโอกาส เวลาที่จะใช้ในการบรรเลง และมีการศึกษาองค์ประกอบของเพลงเพื่อกำหนดเพลงให้เหมาะสมในกิจกรรมนั้น ๆ การคัดเลือกผู้บรรเลง ต้องคำนึงถึงทักษะ ของผู้บรรเลงให้มีทักษะอยู่ในระดับเดียวกันเพื่อความสะดวกในการปรับวง และการเตรียมตัวของผู้บรรเลงก่อนการปรับวง ผู้บรรเลงต้องมีความรู้พื้นฐานในเรื่องเพลงนั้น ๆ มีความรู้ขั้นพื้นฐานในเรื่องทำนองหลักและการแปรทำนอง 


            สำหรับขั้นตอนการปรับวงของครูไชยยะ ทางมีศรี ในเพลงโหมโรงไอยเรศ เพลงเขมรไทรโยค สามชั้น และเพลงเต่ากินผักบุ้ง สองชั้น จะเน้นการบรรเลงที่มีความไพเราะและเรียบร้อย ของสำนวนกลอน และจะแตกต่างกันไปที่ลักษณะการบรรเลง สำหรับเพลงโหมโรงไอยเรศ มีการปรับทำนองหลักให้เหมือนกันปรับบทบาทในการบรรเลงให้แต่ละเครื่องแปรทางอย่างอิสระตามความเหมาะสม และมอบหมายบทบาทหน้าที่ของแต่ละเครื่องมือ คือ 
ให้ขลุ่ยเป็นผู้บรรเลงขึ้นเพลง ส่วนวิธีการลงจบเพลงจะลงพร้อมกันทุกเครื่องมือ แต่ระนาดเอกสามารถมีวิธีในการบรรเลงลงเพลงที่หลากหลายกว่าเครื่องมืออื่นโดยใส่กลวิธีต่าง ๆ ได้แก่ การสะบัด สะเดาะ ขยี้ รัว ในแต่ละท่อน ทุกเครื่องมือสามารถใส่กลวิธีพิเศษเข้าไปในทำนองเพลงได้ เพลงเขมรไทรโยค สามชั้น ต้องบรรเลงทำนองหลักให้มีความเรียบร้อยพร้อมเพรียงของทุกเครื่องมือ มีการแปรทางเล็กน้อยในส่วนของ ระนาดเอก ซออู้ และขลุ่ย มีกลวิธีพิเศษในเครื่องดนตรีประเภทตี คือ การตีสงมือ หรือการบรรเลงกึ่งข้อกึ่งแขน มีการสะบัด และการบรรเลงทางเก็บของเครื่องดนตรีประเภทระนาดเอก เพื่อให้เพลงเกิด ความไพเราะ 
มีความกลมกลืนของเสียง และน่าสนใจมากยิ่งขึ้น เพลงเต่ากินผักบุ้ง สองชั้น มีการปรับบทบาทในการบรรเลงของแต่ละเครื่องมือ คือ ให้ฆ้องวงใหญ่เป็นผู้ดำเนินทำนองหลัก ส่วนเครื่องดนตรีชนิดอื่น ๆ สามารถแปรทำนองได้อย่างอิสระตามความสามารถของผู้บรรเลงที่เป็นทำนองเฉพาะ ของแต่ละเครื่องมือและมีความแตกต่างกันของสำนวนกลอนในแต่ละท่อน โดยสำนวนกลอน มีความสอดคล้อง กลมกลืนกับทำนองหลัก ในส่วนของการว่าดอก จะให้ซออู้เป็นผู้บรรเลง ซึ่งในเพลงเต่ากินผักบุ้ง สองชั้น ครูไชยยะ ทางมีศรี ได้ใส่กลวิธีพิเศษต่าง ๆ สอดแทรกเข้าไป คือ ให้ระนาดเอกบรรเลงขยี้ในการรับร้อง และการบรรเลงลูกหมด สองชั้นตามแบบแผนของดนตรีไทย

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

บท
บทความวิจัย

References

กณพ กิ้มเฉี้ยง. (2560). การปรับวงปี่พาทย์เสภาของครูประสิทธิ์ ถาวร ศิลปินแห่งชาติ. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาดุริยางคศิลป์ไทย บัณฑิตวิทยาลัย สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์.

ไชยยะ ทางมีศรี. (2562, 5 พฤศจิกายน). ศิลปินอาวุธโส ข้าราชการบำนาญ, สำนักการสังคีตกรมศิลปากร. สัมภาษณ์.

ทวีศักดิ์ อัครวงศ์. (2562, 8 พฤศจิกายน). ดุริยางค์ศิลปินระดับอาวุโส, สำนักการสังคีต

กรมศิลปากร. สัมภาษณ์.

นัฐพงศ์ โสวัตร. (2544). การปรับวงดนตรีไทย. วารสารภาษาและวัฒนธรรม, 20(1), 53 – 55.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2545). สารานุกรมศัพท์ดนตรีไทย : ภาคคีตะ-ดุริยางค์. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.

เลอเกียรติ มหาวินิจฉัยมนตรี. (2562, 8 พฤศจิกายน). ดุริยางค์ศิลปินระดับอาวุโส, สำนักการสังคีต กรมศิลปากร. สัมภาษณ์.

วีระ พันธุ์เสือ. (2544). เทคนิคการปรับวงของครูประสิทธิ์ ถาวร เพลงชุดฝรั่งรำเท้า. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชามานุษยดุริยางควิทยา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

สงัด ภูเขาทอง. (2532). การดนตรีไทยและทางเข้าสู่ดนตรีไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เรือนแก้วการพิมพ์.

สุทธภพ ศรีอักขรกุล และ บุษกร บิณฑสันต์. (2559). กลวิธีการปรับวงปี่พาทย์ไม้นวม เครื่องคู่ ตามแนวทาง ครูบรรพต แจ้งจรัส กรณีศึกษาโรงเรียนราชวินิต บางแก้ว. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 3(1), 87-94.

สุรสิทธิ์ เขาสถิตย์. (2562, 8 พฤศจิกายน). ดุริยางค์ศิลปินระดับอาวุโส, สำนักการสังคีต กรมศิลปากร. สัมภาษณ์.

เอกสิทธิ์ สุนิมิต และคณะ. (2559). การปรับวงเพื่อการประชันสำหรับวงปี่พาทย์ไม้แข็ง. พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา.