เจ้าพ่อเขาใหญ่: จากผีอารักษ์สู่ผู้พิทักษ์ผืนป่าดงพญาเย็น

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาพลวัตและบทบาทของความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับเจ้าพ่อเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เก็บข้อมูลจากพิธีบวงสรวงเจ้าพ่อเขาใหญ่ วันที่ 26 มกราคม พ.ศ. 2567 ณ ศาลเจ้าพ่อเขาใหญ่ อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา และข่าวเจ้าพ่อเขาใหญ่ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ระหว่างปี พ.ศ. 2559-2567 จำนวน 12 ข่าว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยแนวคิดพลวัตและบทบาทหน้าที่ ผลการศึกษาพบว่า เดิมเจ้าพ่อเขาใหญ่เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่รับรู้ในชื่อ “เจ้าพ่อปลัดจ่าง” มีศาลสถิตในจังหวัดนครนายก การก่อตั้งศาลเจ้าพ่อเขาใหญ่ตามข้อสั่งการของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในปี พ.ศ. 2504 การดำเนินงานสืบหาชื่อเจ้าพ่อองค์ประธานผีอารักษ์ป่าเขาใหญ่และการประกอบพิธีอัญเชิญเจ้าพ่อปลัดจ่างมาสถิตที่ศาลแห่งใหม่ ทำให้เจ้าพ่อปลัดจ่างมีพลวัตมาเป็นเจ้าพ่อเขาใหญ่ และมีสถานะเป็นเทพารักษ์ผู้พิทักษ์รักษาในอาณาบริเวณป่าเขาใหญ่ทั้งหมด ปัจจุบันสำนักอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ยังคงสืบทอดพิธีบวงสรวงเจ้าพ่อเขาใหญ่เพื่อระลึกถึงวันก่อตั้งศาลในสื่อออนไลน์นำเสนอข่าวเจ้าพ่อเขาใหญ่อย่างหลากหลาย ทำให้ความเชื่อเกี่ยวกับเจ้าพ่อเขาใหญ่ยังคงดำรงอยู่และเป็นที่รับรู้ในหมู่คนทั่วไป ความเชื่อเกี่ยวกับเจ้าพ่อเขาใหญ่มีบทบาทสำคัญ 3 ประการ คือ บทบาทให้ความหวังและสร้างความมั่นคงทางจิตใจ บทบาทสร้างสำนึกร่วมและเสริมสร้างความสามัคคี และบทบาทควบคุมรักษาระเบียบกฎเกณฑ์ในสังคม