การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานในการส่งเสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อของนักศึกษาระดับอุดมศึกษา
คำสำคัญ:
การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน, การส่งเสริมทักษะ, การรู้เท่าทันสื่อ, นักศึกษาระดับอุดมศึกษาบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาการรู้เท่าทันสื่อเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ ทักษะการทำงานกลุ่ม และประเมินทักษะการรู้เท่าทันสื่อของนักศึกษาระดับอุดมศึกษา โดยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการในชั้นเรียน ดำเนินการทั้งหมด 3 วงจรปฏิบัติการ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ ใบกิจกรรม แบบสะท้อนผลการเรียนรู้ แบบสังเกตพฤติกรรมการทำงานกลุ่ม และแบบทดสอบวัดทักษะการรู้เท่าทันสื่อ ข้อมูลที่ได้จากการจัดกระบวนการเรียนรู้นำมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลโดยใช้วิธีการตรวจสอบแบบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาการรู้เท่าทันสื่อเป็นฐาน ควรเริ่มต้นด้วยสถานการณ์ที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะประเด็นร่วมสมัยเกี่ยวกับสื่อและข่าวสาร เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนตระหนักถึงความสำคัญของปัญหา มีส่วนร่วมในการคิดวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ ตลอดจนประเมินข้อมูลเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจและนำไปสู่การแก้ปัญหาอย่างเหมาะสม ส่วนผลการวิเคราะห์ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ พบว่า ผลรวมคะแนนอยู่ในระดับดี โดยมีค่าเฉลี่ยร้อยละ 79.45 สะท้อนให้เห็นว่านักศึกษาโดยรวมมีทักษะการรู้เท่าทันสื่อในเกณฑ์ที่น่าพอใจ นอกจากนี้ การใช้กระบวนการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานยังช่วยพัฒนาทักษะในหลายมิติ ทั้งในด้านการคิดเชิงวิพากษ์ การสื่อสาร การทำงานร่วมกัน และการตัดสินใจอย่างมีข้อมูลรองรับ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 ที่ผู้เรียนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงได้
เอกสารอ้างอิง
กรรทิมา อ่วมเลิศ, สุมาลี เชื้อชัย และกิตติชัย สุธาสิโนบล. (2566). ผลของการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานที่มีต่อทักษะการรู้เท่าทันสื่อของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 กลุ่มโรงเรียนเอกชน จังหวัดนนทบุรี สังกัดคณะกรรมการการศึกษาเอกชน. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ,18(2), 1–12.
กรุงเทพธุรกิจ. (2562). ยุคไร้พรมแดน...ที่กำลังจะมาถึง อินเทอร์เน็ต – ดาวเทียมสื่อสาร. https://www.bangkokbiznews.com/tech/855193
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2564). ผลสำรวจสถานการณ์การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัลของประชาชนไทย ปี พ.ศ. 2563-2564. https://www.thaimediafund.or.th/ผลสำรวจสถานการณ์การรู้/
คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2567). การวิเคราะห์และประมวลบริบทของสื่อและสารสนเทศในสถานการณ์ปัจจุบัน. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล.
ฐานะวัฒนา สุขวงศ์ และคณะ. (2557). รู้เท่าทันสื่อ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียงกิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
ธีรพัฒน์ วงศ์คุ้มสิน. (2562). ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ การรู้เท่าทันสื่อ และความฉลาดทางอารมณ์ของนิสิตมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 45(2), 127–161.
นงนุช จินดารัตนาภรณ์. (2564). เยาวชนไทย สื่อ การรู้เท่าทัน: วิกฤตหรือโอกาส?. https://www.theprachakorn.com/newsDetail.php?id=501
ปริญญา ชมนก และสิรินภา กิจเกื้อกูล. (2567). การส่งเสริมความฉลาดรู้ด้านคณิตศาสตร์ด้วยกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาทรัพยากรน้ำเป็นฐาน เรื่อง สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่1. วารสารวารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 19(1), 9–18.
พรทิพย์ เย็นจะบก. (2552). ถอดรหัส ลับความคิด เพื่อการเรียนรู้เท่าทันสื่อ. กรุงเทพฯ: ออฟเซ็ท ครีเอชั่น.
พรทิพย์ เย็นจะบก. (2546). การรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy). วารสารมนุษยศาสตร์, 11, 111–121.
พระพันธวัฒน์ ธมฺมวฑฺฒโน (ภูมิรัง) และวิทยา ทองดี. (2565). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(1), 967–976.
มาริษา สุจิตวนิช และเยาวภา บัวเวช. (2563). การรู้เท่าทันสื่อ ประโยชน์และการนำไปใช้ กรณีศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม, 7(2), 216–229.
มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2555). รู้เท่าทันสื่อ ICT. กรุงเทพฯ: เอเชีย แปซิฟิค ออฟเซ็ท.
วัชรี วัฒนาสุทธิวงศ์. (2566). การลดความขัดแย้งด้านข้อมูลจากการเสพสื่อออนไลน์ด้วยพุทธสันติวิธี. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6(3), 104–117.
วีระยุทธ์ ชาตะกาญจน์. (2558). การวิจัยเชิงปฏิบัติการ. วารสารราชภัฏสุราษฎร์ธานี, 2(1), 29–49.
ศิริกาญจน์ จันทร์วิชโน. (2564). ทักษะการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของนักศึกษาระดับปริญญาตรี สถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐในเขตกรุงเทพมหานคร. [วิทยานิพนธ์, สารสนเทศศึกษา, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
สุทธิวรรณ ตันติรจนาวงศ์. (2560). ทิศทางการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21. Veridian E-Journal, Silpakorn University สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปะ, 10(1), 2843–2854.
สุธินี มาตย์ภูธร และสิทธิพล อาจอินทร์. (2565). การพัฒนาความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ และการแก้ปัญหาของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โดยใช้กระบวนการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (7Es). วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม, 12(3), 355–368.
สิรีวัฒน์ อายุวัฒน์. (2560). การเรียนการสอนโดยใช้ปัญหาเป็นหลัก (Problem-Based Learning): ความท้าทายของการศึกษาพยาบาลในการพัฒนาการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 27(2), 15–30.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2550). การจัดการเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐาน. กรุงเทพฯ: สำนักงานมาตรฐานการศึกษาและพัฒนาการเรียนรู้.
เสาวลักษณ์ แย้มตรี. (2564). การเรียนการสอนโดยใช้ปัญหาเป็นหลัก: บทบาทผู้เรียนและบทบาทครู. วารสารวิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย, 11(3), 67–74.
อรมนัส วงศ์ไทย. (2562). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน เพื่อพัฒนาทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณ และการแก้ปัญหา เรื่อง ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. [การค้นคว้าอิสระ, วิทยาศาสตร์ศึกษามหาวิทยาลัยนเรศวร คณะศึกษาศาสตร์, มหาวิทยาลัยนเรศวร]
อุษา บิ้กกิ้นส์. (2555). การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ. วารสารสุทธิปริทัศน์, 26(80), 147–161.
Campbell, S., Greenwood, M., Prior, S., Shearer, T., Walkem, K., Young, S., Bywaters, D., & Walker, K. (2020).Purposive sampling: Complex or simple? Research cases examples. Journal of Research in Nursing, 25(8), 652–661.
Carter, N., Bryant-Lukosius, D., DiCenso A., Blythe, J., & Neville, A. J. (2014). The use of triangulation in qualitative research. Oncology Nursing Forum, 41(5), 545–547. DOI: 10.1188/14.ONF.545-547
Center for Media Literacy. (2005). Literacy for the 21st century: An overview & orientation guide to media literacy education. California, USA: Center for Media Literacy (CML).
Maulana, M. I., Mustiningsih, Timan, A., Firdaus, K., I., Riberu, K., & Hudaya, S. (2020). mplementation of problem based learning and problem-solving models in student learning. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 508, 346– 350. DOI: 10.2991/assehr.k.201214.259
Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. New Jersey, USA: JohnWiley & Sons.
UNESCO. (2025). Media and information literacy. https://www.unesco.org/en/media-information-literacy
