การสร้างความหมายเกี่ยวกับร่างกายของคนพิการ ในภาพยนตร์และซีรีส์ต่างประเทศบนเน็ตฟลิกซ์

บทคัดย่อ

        งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างความหมายเกี่ยวกับร่างกายของคนพิการในภาพยนตร์และซีรีส์ต่างประเทศบนเน็ตฟลิกซ์ ตั้งแต่ปี 2010-2024 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและการวิเคราะห์เชิงแก่นสาระจากภาพยนตร์และซีรีส์จำนวน 22 เรื่อง ผลการวิจัยพบว่า การสื่อสารเกี่ยวกับร่างกายของตัวละครพิการมีรูปแบบการต่อสู้ ประกอบด้วยการไม่เปิดเผย การอธิบาย การสาธิต และการสร้างประสบการณ์ใหม่เกี่ยวกับความพิการ และผลการวิจัยยังชี้ว่า ร่างกายของคนพิการถูกประกอบสร้างความหมายในสามระดับ ได้แก่ (1) ความหมายเชิงด้อยค่า (2) ความหมายเชิงชูค่า และ (3) ความหมายเชิงความเป็นมนุษย์ที่เท่าเทียม โดยความหมายเกี่ยวกับความพิการไม่ได้ดำรงอยู่เพียงในระดับร่างกาย แต่เป็นพื้นที่ของการต่อรองทางอำนาจ ความหมาย และการมองเห็นตัวตนของคนพิการในสังคม การปรากฏของตัวละครพิการในเนื้อหาจึงทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสร้างความหมายสามลักษณะ ได้แก่ (1) การสร้างความหมายแบบผลิตซ้ำความหมาย ซึ่งยังพบการนำเสนอความพิการในกรอบความขาดพร่อง ความเศร้า ความเสียหาย หรือความไม่สมบูรณ์ของชีวิต โดยเฉพาะในเรื่องที่ตัวละครพิการภายหลังเหตุการณ์ในชีวิตทำให้ชีวิตพลิกผันจนมีความพิการ ภาพของความพิการจึงผูกโยงกับการสูญเสียคุณค่า การเป็นภาระ หรือความรักที่เป็นไปไม่ได้ (2) การรื้อถอนความหมาย ปรากฏในเนื้อหาส่วนหนึ่งที่ท้าทายภาพจำแบบเดิม โดยนำเสนอชีวิต ความรัก การทำงาน ความสัมพันธ์ และความปรารถนาของคนพิการในฐานะมนุษย์ที่มีศักดิ์ศรีและสิทธิเช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป แนวทางนี้ทำให้ผู้ชมเห็นคนพิการในฐานะความแตกต่าง ไม่ใช่ความบกพร่อง (3) การสร้างความหมายใหม่ พบในผลงานที่ตัวละครพิการมีบทบาทเชิงอำนาจหรือการขับเคลื่อนความเข้าใจเกี่ยวกับความพิการ การนำเสนอเช่นนี้ไม่เพียงรื้อภาพจำเดิม แต่ยังสร้างความหมายใหม่ให้ความพิการเป็นพื้นที่ของศักดิ์ศรี ความเท่าเทียม มีโอกาสในการเลือก และการมีส่วนร่วมในระดับโครงสร้าง สะท้อนการฟื้นคืนพื้นที่ในการดำรงอยู่ให้กับร่างกายของคนพิการในเชิงสัญลักษณ์และเชิงสังคม 

        แพลตฟอร์มสื่อสตรีมมิงกำลังมีบทบาทสำคัญในการกำกับกรอบคุณค่า และกำหนดพื้นที่ทางการสื่อสารใหม่ในเรื่องคนพิการผ่านนโยบายสื่อ ในกรณีของเน็ตฟลิกซ์ มีนโยบาย inclusion และการสนับสนุนผู้สร้างสรรค์จากกลุ่มชายขอบ ผลวิจัยสะท้อนให้เห็นว่า ความหมายเกี่ยวกับความพิการในสื่อดังกล่าวกำลังเคลื่อนออกจากกรอบอคติเดิม ที่เน้นความเวทนาและความพิเศษ ไปสู่การยอมรับความพิการในฐานะความหลากหลายของมนุษย์ที่มีตัวตน ความสัมพันธ์ และศักดิ์ศรีเทียบเท่าคนทั่วไป อย่างไรก็ตาม การนำเสนอเนื้อหาบางส่วนยังคงดำเนินอยู่ภายใต้กรอบความหมายเกี่ยวกับความพิการที่ผู้ชมคุ้นเคยและยอมรับได้ มากกว่าจะเปิดเผยความหลากหลายและความซับซ้อนของประสบการณ์ในชีวิตจริงของคนพิการอย่างเต็มรูปแบบ