ฆราวาสกับการเผยแผ่ธรรมะ: เหตุปัจจัยที่ทำให้ได้รับความนิยม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เหตุปัจจัยที่ทำให้ฆราวาสได้รับความนิยมในการเผยแผ่ธรรมะในสังคมไทยยุคดิจิทัล จากการสังเคราะห์พระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารทางพระพุทธศาสนา ทฤษฎีการสื่อสาร งานวิจัย และบทความวิชาการที่เกี่ยวข้อง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ แล้วนำมาวิเคราะห์เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างบทบาทของฆราวาส เทคโนโลยีดิจิทัล และพฤติกรรมของผู้รับสารในบริบทสังคมร่วมสมัย พบว่า ความนิยมของฆราวาสในการเผยแผ่ธรรมะมิได้เกิดจากสถานภาพของผู้เผยแผ่ หากเกิดจากการบูรณาการของปัจจัยสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) ความน่าเชื่อถือและประสบการณ์ของผู้เผยแผ่ (2) การถ่ายทอดธรรมะด้วยภาษาที่เข้าใจง่ายและเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน (3) การใช้สื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีในการสื่อสาร (4) การตอบสนองต่อความต้องการทางจิตใจของผู้รับสาร และ (5) การสร้างปฏิสัมพันธ์และชุมชนการเรียนรู้ผ่านสื่อออนไลน์ ส่งผลให้การเผยแผ่ธรรมะสามารถเข้าถึงประชาชน โดยเฉพาะคนวัยทำงานและคนรุ่นใหม่ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการศึกษาคือ การเสนอ The Five-Factor Model of Lay Dhamma Communication (5F-LDC Model) ซึ่งอธิบายว่าความสำเร็จของการเผยแผ่ธรรมะโดยฆราวาสเป็นผลจากความสัมพันธ์เชิงระบบระหว่างผู้เผยแผ่ เนื้อหา เทคโนโลยี ผู้รับสาร และการมีส่วนร่วมของชุมชนออนไลน์ ทั้งนี้ แม้ฆราวาสจะมีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่ธรรมะมากขึ้น แต่การสื่อสารธรรมะควรตั้งอยู่บนความถูกต้องตามพระธรรมวินัย มีการอ้างอิงพระไตรปิฎก และยึดหลักมหาปเทส 4 เพื่อรักษาคุณค่าของพระพุทธศาสนาให้สอดคล้องกับบริบทของสังคมยุคดิจิทัลอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงพิมพ์กับวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นข้อคิดเห็น และความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
2. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิจยวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่ง ส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อการกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารวิจยวิชาการก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพจิตคนไทย ประจำปี 2566. กรุงเทพฯ : กรมสุขภาพจิต.
พระครูวินัยธรปัญญา ปัญญาวโร (ศรีสมุทร), & บุญเตือน ทรัพย์เพชร. (2564). การจัดการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 6(4), 423–433.
พระครูสิทธิธรรมาภรณ์, พระราชปรีชามุนี, พวงเพชร พลวิเศษ, & พิทยพล กองพงษ์. (2563). การศึกษาพระพุทธศาสนาในศตวรรษที่ 21. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 7(11), 440–451.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2562). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพครั้งที่ 34). กรุงเทพฯ : ผลิธัมม์.
พระไพศาล วิสาโล. (2562). พุทธศาสนาไทยในอนาคต: แนวโน้มและความท้าทาย. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโกมลคีมทอง.
ภณสุทธิ์สุทธิประการ, & วัฒนพันธุ์ ครุฑะเสน. (2567). กลยุทธ์การสื่อสารผ่านสื่อใหม่กับการสื่อสารเชิงพุทธ. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 6(3), 2393–2410.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระนครศรีอยุธยา : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2560). พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2564). รายงานผลการดำเนินงานด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ประจำปี 2564. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ : กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). การสำรวจการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ : สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Campbell, H. A. (2013). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds. New York : Routledge.
Campbell, H. A. (2021). Digital creatives and the rethinking of religious authority. London, England : Routledge.
Hoover, S. M. (2016). The media and religious authority. University Park, PA : Penn State University Press.
McCroskey, J. C., & Teven, J. J. (1999). Goodwill: A reexamination of the construct and its measurement. Communication Monographs, 66(1), 90–103.
McQuail, D. (2010). McQuail's mass communication theory. (6th ed.). London, England: Sage Publications.
