การประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในนวัตกรรมทางสุขภาพในภาวะปกติใหม่ ของพระคิลานุปัฏฐาก จังหวัดสุโขทัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักพุทธธรรมกับนวัตกรรมทางสุขภาพ 2) ศึกษากระบวนการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในนวัตกรรมทางสุขภาพในภาวะปกติใหม่ของพระคิลานุปัฏฐากจังหวัดสุโขทัย 3) เสนอกระบวนการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในนวัตกรรมทางสุขภาพในภาวะปกติใหม่ของพระคิลานุปัฏฐากจังหวัดสุโขทัย งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาเชิงเอกสาร และการสัมภาษณ์ โดยมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญในการศึกษาวิจัยทั้งหมด 16 รูป/คน ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา จัดเก็บข้อมูลด้วยการทำแบบสัมภาษณ์ การบันทึกเสียงสัมภาษณ์ ผลการวิจัย พบว่า 1) หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาได้ให้นัยสำคัญเกี่ยวกับสุขภาพใน 2 มิติด้วยกัน กล่าวคือ (1) มิติความสุขทางร่างกาย (กายิกสุข) (2) มิติความสุขด้านจิตใจ (เจตสิกสุข) โดยหลักธรรมสำคัญที่สามารถประยุกต์ใช้ในการส่งเสริมสุขภาพ ประกอบด้วย (1) ไตรลักษณ์ (2) หลักภาวนา 4 (3) หลักอิทธิบาท 4 (4) หลักพละ 5 (5) หลักอัปปมาทธรรม 2) พระคิลานุปัฏฐากควรศึกษากระบวนการประยุกต์ใช้ 5 หลักธรรม ตามขั้นตอนต่อไปนี้ (1) ศึกษาองค์ความรู้ที่ได้จากหลักพุทธธรรม (2) วิเคราะห์หลักธรรมที่มีความเหมาะสมกับงานคิลานธรรม (3) ทดลอง หรือ ฝึกปฏิบัติเพื่อการบูรณาการงานด้านสุขภาพ (4) เผยแผ่องค์ความรู้ และการปฏิบัติตน ให้กับพระสงฆ์อาพาธ และกลุ่มเป้าหมาย (5) ส่งเสริมให้พระสงฆ์อาพาธ มีการพัฒนาด้านรูปธรรม และนามธรรม สามารถดูแลและพัฒนาตนเองในด้านสุขภาวะอย่างสัมฤทธิ์ผล โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิธีการรักษาทางจิตใจที่ยั่งยืน 3) จุดเด่นในการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมและเสนอกระบวนการนั้น พระคิลานุปัฏฐากต้องคำนึงว่าในการปฏิบัติหน้าที่ ควรมีคติพจน์ประจำใจ คือ มี “ธรรมะเป็นนวัตกรรมคุ้มครองใจ” และสามารถนำมาประยุกต์เพื่อพัฒนาด้านสุขภาพใน 4 มิติ คือ ร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา การสร้างกระบวนการในการทำงานนั้น พระคิลานุปัฏฐากต้องนำองค์ความรู้ที่ได้มาจากหลัก พุทธธรรมมาประยุกต์ใช้เป็นต้นแบบในกรอบ พุทธนวัตกรรมสุขภาพ ซึ่งมีรูปแบบ 4 โมเดล ดังนี้ (1) ธรรมะเป็นนวัตกรรมคุ้มครองใจ (2) นวัตกรรมสุขภาพ 4 มิติ (3) นวัตกรรมธรรมชาติบำบัด (4) นวัตกรรมกุฏิชีวาภิบาล โมเดลต้นแบบทั้ง 4 รูปแบบนี้เป็นแนวทางการพัฒนารูปแบบในการปฏิบัติหน้าที่ด้านสุขภาวะ (Well-Being) ของพระคิลานุปัฏฐากจังหวัดสุโขทัยที่เป็นรูปธรรมอย่างยั่งยืน.
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงพิมพ์กับวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นข้อคิดเห็น และความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
2. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิจยวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่ง ส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อการกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารวิจยวิชาการก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กองบุญพระภิกษุอาพาธจังหวัดสุโขทัย. (2568). สรุปรายงานพระสงฆ์อาพาธในจังหวัดสุโขทัย. กองบุญพระภิกษุอาพาธจังหวัดสุโขทัย.
บุญมี พันธุ์ไทย. (2545). ระเบียบวิธีการศึกษาวิจัยเบื้องต้น. มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
พระครูปลัดวรธนกร กิตฺติญาโณ, พระครูสุมนธรรมานุกูล, พระครูสุธรรมบุญเขต, พระครูปิยสีลขันธ์, พระครูพินิจธรรมรัต, พระสมนึก จิตตมโน, พระครูปริยัติการโสภิต, พระครูพิพิธธรรมงคล, และพระครูวิบูลสาโรภาส. (2567). ธรรมนูญพระสงฆ์จังหวัดสุโขทัย พุทธศักราช 2566 : สู่พระแข็งแรง สร้างสุขภาวะชุมชนบนวิถีธรรม. ห้างหุ้นส่วนจำกัด ดัมมี่ไอเดีย.
พระครูสุตจินดาภรณ์. (2560). การศึกษาแนวทางการประยุกต์ใช้หลักไตรลักษณ์เพื่อบรรเทาทุกข์ของคนในสังคมปัจจุบัน [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย]. E-Thesis ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. https://e-thesis.mcu.ac.th/items/76
พระมหาธีรพันธ์ ธีรกิตฺติ. (2561). ศึกษาเปรียบเทียบคำสอนเรื่องอนุสสติกรรมฐานในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกับคัมภีร์กัมมัฏฐานรอม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย]. E-Thesis ฐานข้อมูลวิทยานิพนธ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. http://pb.mcu.ac.th/site/thesiscontent_desc.php?ct=1&t_id=4540
พระสุกสะหวัน บุดขะหมวน. (2559). การดูแลสุขภาพตนเองของพระสงฆ์ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. Thammasat University Digital Collections. https://digital.library.tu.ac.th/
tu_dc/frontend/Info/item/dc:138250
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วรกฤต เถื่อนช้าง. (2561). การพัฒนาคุณภาพและพฤติกรรมการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนด้วยขบวนการสื่อสร้างสรรค์เชิงพุทธ. (รายงานการวิจัย). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
อภิรักษ์ วัฒนวิกกิจ. (2567). รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุและพัฒนาการดูแลผู้สูงอายุในคลินิกชีวา ภิบาล เขตอำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 9(3), 49–58. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech/
article/view/2678
อำนวย ธัญรัตน์ศรีสกุล. (2561). นวัตกรรมทางสุขภาพ. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ, 1(1), 58–64. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jhri/article/view/243189
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช). (2562). ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ พุทธศักราช 2560. (พิมพ์ครั้งที่ 6). บริษัท โอ.เอส. พริ้นติ้ง เฮ้าส์ จำกัด.
