เมื่อตลาดคือห้องเรียนสังคมศึกษา: ว่าด้วยการเรียนรู้แบบรากเหง้าและการศึกษาของบุตรผู้ค้าข้างทาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งพิจารณาลักษณะการเรียนรู้ของบุตรผู้ประกอบอาชีพค้าขายข้างทางในอำเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์ ระดับชั้นประถมศึกษา โดยผู้เขียนใคร่ขอใช้กรอบความคิดเรื่อง "รากเหง้า" (Rhizome) ของ Gilles Deleuze และ Félix Guattari เป็นเครื่องมือหลักในการทำความเข้าใจปรากฏการณ์ดังกล่าว ทั้งนี้ ด้วยเหตุที่การเรียนรู้ของเด็กกลุ่มนี้มิได้ดำเนินไปตามเส้นทางเชิงเดี่ยวอย่างที่ระบบการศึกษากระแสหลักสมมุติไว้แต่แรก หากแต่แตกกิ่งก้านออกไปหลายทิศทางพร้อมกัน ทั้งจากพื้นที่การค้า ความสัมพันธ์ในครอบครัวข้ามชาติ และความสามารถเฉพาะตัวซึ่งมิได้ถูกนับรวมอยู่ในหลักสูตรสังคมศึกษาแต่อย่างใด จากการเก็บข้อมูลภาคสนามและวิเคราะห์ผ่านหลักการเชื่อมโยง ความหลากหลายเชิงคุณภาพ และความเป็นพหุ ผู้เขียนพบว่าเด็กกลุ่มนี้ถือครองทุนความรู้ด้านความเป็นพลเมือง เศรษฐกิจ และพื้นที่สาธารณะอยู่แล้วในชีวิตประจำวัน ทว่าทุนความรู้ดังกล่าวมักถูกมองข้ามหรือประเมินค่าต่ำกว่าที่ควรจะเป็น มิใช่เพราะไม่มีอยู่จริง หากแต่เพราะไม่ปรากฏในรูปแบบที่ระบบการศึกษาสามารถรับรู้หรือ "อ่าน" ได้ ปรากฏการณ์เช่นนี้ชวนให้ตั้งข้อสังเกตต่อไปว่า สิ่งที่ระบบเรียกว่า "การขาดความรู้" นั้น แท้จริงแล้วอาจเป็นเพียงข้อจำกัดของระบบเองในการมองเห็นความรู้ที่ดำรงอยู่ในรูปแบบอื่นบนพื้นฐานดังกล่าว บทความนี้จึงเสนอว่าครูสังคมศึกษาพึงพัฒนาสมรรถนะในการ "อ่านการเรียนรู้แบบรากเหง้า" ขึ้น เพื่อเชื่อมโยงประสบการณ์นอกห้องเรียนของผู้เรียนเข้าสู่กระบวนการจัดการเรียนรู้อย่างมีความหมาย มิใช่เพียงในฐานะข้อมูลเสริมชายขอบ หากแต่ในฐานะพื้นที่ความรู้ที่มีน้ำหนักเทียบเท่ากับความรู้ที่หลักสูตรกำหนดไว้แต่แรก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงพิมพ์กับวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นข้อคิดเห็น และความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
2. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิจยวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่ง ส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อการกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารวิจยวิชาการก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ณฐยา ราชสมบัติ. (2569). ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายการศึกษาบุตรผู้ค้าข้างทางในพื้นที่จังหวัดนครสวรรค์ตามหลักทุติยปาปณิกสูตร (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ดรุณี ชูประยูร. (2556). หลังสมัยใหม่นิยมและอุดมศึกษา. วารสารร่มพฤกษ์, 31(1), 173–184.
ดิเรก ปัทมสิริวัฒน์ และคณะ. (2566). ความเปราะบางในครัวเรือนไทยและความเหลื่อมล้ำของโอกาสการศึกษาของเด็ก: หลักฐานเชิงประจักษ์จากข้อมูลครัวเรือนและผลทดสอบสัมฤทธิ์ผลทางการศึกษา. วารสารเศรษฐศาสตร์และนโยบายสาธารณะ, 14(28), 33–49.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2558). Postmodernism. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). สืบค้นจาก https://anthropology-concepts.sac.or.th/glossary/113
นิภาวรรณ เจริญลักษณ์ และคณะ. (2566). พระสงฆ์กับการส่งเสริมคุณภาพชีวิตเด็กเยาวชนกลุ่มเปราะบาง: ประสบการณ์การพัฒนาชุมชนวัดใหม่สี่หมื่น อำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 42(6), 933–947.
พระมหาโกวิทย์ ฐานเมธี (พาดี), และนิรัช เรืองแสง. (2565). พุทธปรัชญากับศาสตร์การสอนสังคมศึกษา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(3), 257–268.
พระสิทธิชัย รินฤทธิ์. (2567). การสอนสังคมศึกษาและการเปลี่ยนแปลงทางสังคม. วารสารธรรมทูต, 2(2), 88–95. สืบค้นจาก https://so14.tci-thaijo.org/index.php/Dhammaduta/article/view/612
รัตนาภรณ์ เชยชิต, สุมิตร สุวรรณ, และพัชราภา ตันติชูเวช. (2568). ความเสมอภาคทางการศึกษา: โอกาสการเข้าถึงและคุณภาพ. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(5). https://doi.org/10.64186/jsp1837
วิภาดา พินลา, และวิภาพรรณ พินลา. (2564). มโนทัศน์พื้นฐานทางเศรษฐศาสตร์กับการสอนสังคมศึกษาในระดับประถมศึกษา ผ่านการสอนสาระการเรียนรู้วิชาเศรษฐศาสตร์. วารสารนวัตกรรมทางการศึกษา, 20(2), 1–15. สืบค้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/eduthu/article/view/243862
สุทธิพร แท่นทอง. (2564). การสอนสังคมศึกษากับการพัฒนาความเป็นพลเมืองยุคดิจิทัล. ศึกษาศาสตร์ มมร, 9(1), 13–24. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/edj/article/view/252704
สุพรรณิการ์ ชนะนิล. (2568). การจัดการศึกษาไทยในยุคหลังสมัยใหม่: การวิเคราะห์อำนาจและความรู้ผ่านกรอบแนวคิดของ Michel Foucault. วารสารสหวิทยาการ, 22(2), 9–20. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/citujournal/article/view/283745
อภิภา ปรัชญพฤทธิ์. (2554). หลังสมัยใหม่นิยมและการอุดมศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: อินทภาษ.
ออมสิน จตุพร, และอมรรัตน์ วัฒนาธร. (2557). นักวิชาการท้องถิ่น: วาทกรรมว่าด้วย "หลักสูตร" และการวิจัยด้านหลักสูตรจากมุมมองเชิงวิพากษ์และหลังสมัยใหม่นิยม. วารสารการศึกษาและนวัตกรรม, 16(3), 200–213. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/view/19133
Butler, C. (2002). Postmodernism: A very short introduction. Oxford University Press.
Cole, D., & Masny, D. (Eds.). (2009). Multiple literacies theory: A Deleuzian perspective. Sense Publishers.
Cormier, D. (2008). Rhizomatic education: Community as curriculum. Innovate: Journal of Online Education, 4(5). Retrieved from https://www.learntechlib.org/p/104239/
Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). Introduction: Rhizome. In A thousand plateaus (pp. 3–25).
Ford, M. P. (2002). Beyond the modern university: Toward a constructive postmodern university. Praeger.
Genosko, G. (2020). Rhizome. In The Wiley-Blackwell encyclopedia of social theory (pp. 1–2). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781405165518.wbeosr086.pub2
Kairiene, A. (2020). The rhizomatic learning from a perspective of poststructuralism. The Journal of Education, Culture, and Society, 11(1), 102–115.
Karasavvidis, I. (2023). Rhizomatic learning: A critical appraisal from the perspective of cultural-historical theory. In New directions in rhizomatic learning (pp. 41–64). Routledge.
McHale, B. (2015). The Cambridge introduction to postmodernism. Cambridge University Press.
Phra Maha Natdanai Thanawuttho (Niamhom). (2026). Social studies education and youth development. Wishing Journal Review, 5(3), 23–32. Retrieved from https://so01.tci-thaijo.org/index.php/WJR/article/view/285573
Sellers, M. (2013). Young children becoming curriculum: Deleuze, Te Whāriki and curricular understandings. Routledge.
Southgate, B. C. (2003). Postmodernism in history: Fear or freedom?. Routledge.
Wongpornpratheep, P. (2024). Social studies teachers and learners in the era of disruption. KKU International Journal of Humanities and Social Sciences, 14(3), 127–161.
