บทวิจารณ์หนังสือ: พระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

บทวิจารณ์หนังสือพระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อมของประเวศ อินทองปาน มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดพระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อม ซึ่งจากการศึกษาพบว่า แนวคิดพระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อมของประเวศ อินทองปานมี 10 มุมมอง (1) สิ่งแวดล้อมทางปรัชญาและศาสนามี 5 แนวคิด ยึดมนุษย์ ชีวิต นิเวศ สรรพเทวนิยม และสัจธรรม (2) พระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อมคือความสัมพันธ์อันดียิ่งกับธรรมชาติแวดล้อม (3) ปัญหาสิ่งแวดล้อมเกิดจากมนุษย์ที่มีความต้องการ และก็พยายามนำวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์มาแก้ปัญหา (4) พระพุทธศาสนากับป่าไม้เป็นสถานที่อาศัยซึ่งกันและกันในการอยู่อาศัยและปฏิบัติธรรมมีการบัญญัติพระวินัยเกี่ยวกับป่าไม้ และมีเสนาสนะเกี่ยวกับป่า และบ้าน (6) พระพุทธศาสนากับสัตว์เป็นเพื่อนเกิด แก่ เจ็บ ตายเหมือนกันต้องเมตตากรุณา (6) พระพุทธศาสนากับการอนุรักษ์น้ำเป็นปัจจัยสำคัญในดำรงชีวิตมีการบัญญัติพระวินัยเกี่ยวกับน้ำ และหลักธรรมเกี่ยวกับน้ำ (7) ปรัชญาสิ่งแวดล้อมในพระพุทธศาสนา คือ หลักปฏิจจสมุปบาท ไตรลักษณ์ ขันธ์ห้า และอริยสัจเป็นกระบวนการ (8) พุทธจริยธรรมกับการอนุรักษ์และแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมหรือหลักจริยธรรมเรียก กตัญญูกตเวทิตาธรรม (9) พระสงฆ์ไทยกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเพราะพระสงฆ์เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณมาตั้งแต่ในอดีตถึงปัจจุบันของสังคมไทยจึงมีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมจึงเกิด (10) พิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาและความเชื่อของชุมชนกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม จากที่ได้กล่าวถึง 10 มุมมองของแนวคิดพระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อมของประเวศ อินทองปาน ซึ่งผู้เขียนได้มีแนวคิดต่างจากท่าน 2 ประเด็นคือ (1) เรื่องของสิ่งแวดล้อมทางปรัชญาและศาสนา ซึ่งผู้เขียนมองว่า ธรรมนิยามคือสิ่งแวดล้อมทางพระพุทธศาสนาอันประกอบด้วยสิ่งแวดล้อมที่ไม่ใช่ชีวิตของคนเรียกว่า ระบบนิเวศน์ทางวิชาการและสิ่งแวดล้อมเรียกว่าร่างกายและจิตใจหรือภาษาธรรมเรียกว่ารูปและนาม และ (2) ปัญหาสิ่งแวดล้อมท่านอาจารย์ได้เสนอว่ามนุษย์มีความต้องการและพยายามนำศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์มากกว่าปัญญา ซึ่งผู้เขียนมองว่าปัญญาสิ่งแวดล้อมนั้นเกิดจากความอยากของมนุษย์อันเกิดจากภายในใจของบุคคล