ข้อจำกัดทางกฎหมายในความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ กรณีศึกษาอุทกภัยและดินถล่ม

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ศึกษาข้อจำกัดทางหลักกฎหมายในเรื่องความรับผิดทางแพ่งของไทย เฉพาะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 และพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ในการฟ้องร้องคดีทางสิ่งแวดล้อมด้วยเหตุที่เกิดจากภัยพิบัติที่มนุษย์มีส่วนเกี่ยวข้อง เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและข้อจำกัดของการฟ้องคดีด้านคดีสิ่งแวดล้อมภายใต้สถานการณ์และความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ซึ่งในปัจจุบันได้ทวีความรุนแรงมากขึ้น กรณีอุทกภัยและดินถล่ม บริเวณพื้นที่ก่อสร้างทางรถไฟ มหาวิทยาลัยพะเยาเป็นตัวอย่าง โดยเปรียบเทียบหลักการฟ้องคดีความรับผิดทางแพ่งระหว่างประเทศไทยและประเทศสหรัฐอเมริกา

ซึ่งผลการศึกษาพบว่าระบบกฎหมายแพ่งของประเทศไทย มีข้อจำกัดในเรื่องการฟ้องร้องคดีทางสิ่งแวดล้อมเพื่อเรียกค่าเสียหายในกรณีภัยพิบัติธรรมชาติที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 และมาตรา 96พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ใน 2 ประการสำคัญ คือ 1. คำนิยาม “มลพิษ” ในมาตรา 4 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ไม่ครอบคลุมปรากฏการณ์ทางกายภาพขนาดใหญ่ที่เชื่อมโยงกับกิจกรรมมนุษย์ และ คำว่า “แหล่งกำเนิดมลพิษ” ตีความไม่ถึงแหล่งกำเนิดที่ไม่แน่นอน (Non-point sources) ทำให้หลักความรับผิดโดยเคร่งครัดตามมาตรา 96 ไม่สามารถใช้บังคับได้ และ 2. หลัก “เหตุสุดวิสัย” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 ถูกตีความให้ภัยพิบัติทางธรรมชาติเป็นเหตุตัดละเมิด ซึ่งแตกต่างจากแนวทางของประเทศสหรัฐอเมริกาที่ยอมรับว่าเหตุภัยพิบัติที่เกิดจากสภาวะโลกร้อนเป็นความรับผิดชอบของมนุษย์ มิได้เป็นสาเหตุตามธรรมชาติ ดังนั้นบทความนี้ขอเสนอให้มีการแก้ไขนิยาม “มลพิษ” และ “แหล่งกำเนิดมลพิษ” และการตีความใหม่กรณี “เหตุสุดวิสัย” ให้สอดคล้องกับยุคแอนโทรโพซีน