แนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจ ในระบบตามข้อแนะองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 204  การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015

เพียงจิต ตันติจรัสวโรดม; ชนาธิป  ชินะนาวิน

ผู้แต่ง

เพียงจิต ตันติจรัสวโรดม สาขาวิชานิติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต
ชนาธิป ชินะนาวิน ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นประจำกองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา ทำหน้าที่ผู้ช่วยเลขานุการแผนกคดีแรงงานในศาลฎีกา กรุงเทพมหานคร

คำสำคัญ:

เศรษฐกิจนอกระบบ, องค์การแรงงานระหว่างประเทศ, ข้อแนะฉบับที่ 204

บทคัดย่อ

ประเทศไทยมีลูกจ้างที่ทำงานภายใต้เศรษฐกิจนอกระบบจำนวนมาก ลูกจ้างดังกล่าวไม่ได้รับสิทธิทางกฎหมายแรงงาน ทำให้รัฐบาลไทยมีนโยบายในการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบเป็นเศรษฐกิจ
ในระบบ โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบ
สู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 เพื่อเป็นแนวทางให้ประเทศต่างๆ มีการเปลี่ยนผ่านจากแรงงานในเศรษฐกิจนอกระบบ เป็นแรงงานในระบบ วัตถุประสงค์ของการศึกษา คือ (1) เพื่อศึกษาแนวความคิดในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) เพื่อศึกษามาตรฐานการคุ้มครองแรงงานระหว่างประเทศในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) เพื่อพัฒนาแนวทางการคุ้มครองแรงงานเพื่อเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบที่เหมาะสมของประเทศไทย

ผลการศึกษาพบว่า องค์การแรงงานระหว่างประเทศได้ตราข้อแนะฉบับที่ 204 การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ ค.ศ. 2015 จึงทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบนโยบายของประเทศไทย กับแนวทางของข้อแนะฉบับที่ 204 ซึ่งได้แนวทาง คือ (1) การจัดตั้งคณะกรรมการไตรภาคีแรงงานในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (2) การจัดตั้งศูนย์การเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ (3) กระบวนการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจนอกระบบสู่เศรษฐกิจในระบบ รูปแบบสมัครใจ โดยรัฐบาลควรให้ความช่วยเหลือผ่านการขึ้นทะเบียน ตั้งแต่ 1) การลดอัตราภาษี 2) เงินกู้ยืมดอกเบี้ยต่ำหรือ
ไม่มีดอกเบี้ย 3) การลดเงินสมทบในระบบประกันสังคมหรือเงินทดแทน เป็นต้น (4) แนวทางการแก่กฎหมายให้สอดคล้องกับหลักการในข้อแนะฉบับที่ 204 คือ การแก้ไขพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518
มาตรา 88 โดยตัดเงื่อนไขผู้มีสิทธิจัดตั้งสหภาพแรงงานต้องมีสัญชาติไทยออกเพื่อให้ผู้มีสิทธิก่อตั้งสหภาพแรงงาน
เป็นแรงงานต่างด้าวได้ และตัดข้อความใน มาตรา 101 (2) ออกเพื่อให้กรรมการสหภาพแรงงานไม่จำต้อง
เป็นผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด และแก้ไขพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 16 ให้คุ้มครองการล่วงละเมิดและการคุกคามทุกรูปแบบ

เอกสารอ้างอิง

สมาคมธนาคารไทย. (2567). “ผยง ศรีวณิช” แนะ 3 แนวทางแก้ปัญหาเศรษฐกิจนอกระบบ พลิกเศรษฐกิจไทยก้าวต่อไปอย่างยั่งยืน. สืบค้น 5 มิถุนายน 2568 จาก https://www.tba.or.th/

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจแรงงานนอกระบบ พ.ศ. 2565. สืบค้น 5 มิถุนายน 2568 จากhttps://www.nso.go.th/sites/2014/DocLib13

ผู้จัดการออนไลน์. (2567). คำแถลงนโยบาย ของ คณะรัฐมนตรี นางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีแถลงต่อรัฐสภา วันพฤหัสบดีที่ 12 กันยายน 2567.สืบค้น 5 มิถุนายน 2568

จาก https://mgronline.com/politics/detail/9670000084668

กระทรวงแรงงาน. (2566). แผนปฏิบัติการด้านการบริหารจัดการ แรงงานนอกระบบ (พ.ศ. 2566 – 2570). กรุงเทพ: กระทรวงแรงงาน.

Ilo. (2024). R204 - Transition from the Informal to the Formal Economy Recommendation, 2015. Retrieved 5 June 2025, from https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB: 12100:0::NO::P12100_INSTRUMENT_ID:3243110

OECD. (2025). Informality and Globalisation IN SEARCH OF A NEW SOCIAL CONTRACT. Retrieved 5 June 2025, from https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/ reports/2023/04/informality-and-globalisation_d7548f2e/c945c24f-en.pdf

World Bank. (2025). The Long Shadow of Informality. Retrieved 5 June 2025, from https://thedocs.worldbank.org/en/doc/37511318c092e6fd4ca3c60f0af0bea30350012021/original/Informal-economy-full-report.pdf

กระทรวงแรงงาน. (2566). แผนปฏิบัติการด้านการบริหารจัดการ แรงงานนอกระบบ (พ.ศ. 2566 – 2570).

กรุงเทพ: กระทรวงแรงงาน. หน้า 14-20.

กระทรวงแรงงาน. (2566). แผนปฏิบัติการด้านการบริหารจัดการ แรงงานนอกระบบ (พ.ศ. 2566 – 2570). กรุงเทพ: กระทรวงแรงงาน. หน้า 27-30.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 - 2570) [Online]. สืบค้น 5 มิถุนายน 2568 จากhttps://www.nesdc.go.th/ download/Plan13/Doc/Plan13_Final.pdf

ILO. (2024). Labour standards. [Online]. Retrieved 5 July 2024, from https://www.ilo.org/ global/standards/lang--en/index.html