แนวทางการพัฒนาระบบภารกิจขององค์การมหาชนตามกฎหมายองค์การมหาชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้านในประเทศไทย

บทคัดย่อ

รัฐสมัยใหม่มีหน้าที่สำคัญ คือ การจัดทำบริการสาธารณะ ภายใต้แนวคิดและหลักการสำคัญ
ส่วนองค์การมหาชนเป็นหน่วยงานของรัฐและมีภารกิจจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน ภายใต้การรับรองผ่านบทบัญญัติของกฎหมาย แต่กฎหมายองค์การมหาชนในประเทศไทย อาจกำหนดภารกิจขององค์การมหาชนไว้ไม่ชัดเจน และไม่เหมาะสมกับบริบทของสังคมไทยในปัจจุบัน ส่งผลให้องค์การมหาชนยังไม่สามารถปฏิบัติภารกิจให้มีประสิทธิภาพได้อย่างแท้จริง บทความนี้ จึงมุ่งศึกษาสาระสำคัญและพัฒนาการของการจัดทำบริการสาธารณะ และการจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน โดยเน้นเกี่ยวกับแนวทางการกำหนดภารกิจ และศึกษาลักษณะการกำหนดภารกิจขององค์การมหาชนที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 และพระราชบัญญัติองค์การมหาชน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2559 ซึ่งใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพโดยวิเคราะห์จากเอกสารทั้งในประเทศและต่างประเทศ ผลการศึกษาพบว่า ในเชิงแนวคิดเกี่ยวกับการจัดทำภารกิจบริการสาธารณะที่พัฒนาสู่การจัดทำบริการสาธารณะเฉพาะด้าน โดยหน่วยงานบริหารที่มีความเป็นอิสระ/องค์การมหาชน ทั้งในบริบทสากลและในประเทศไทย ได้รับการพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง มีความพยายามในการจัดระบบและกำหนดกฎเกณฑ์ต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความชัดเจนและเหมาะสม โดยมีความมุ่งหมายเดียวกัน คือ ความมีประสิทธิภาพ
ในการจัดทำบริการสาธารณะ อย่างไรก็ตาม การนำแนวคิดไปปรับใช้ต้องคำนึงถึงบริบทของแต่ละสังคมด้วย โดยกรณีของประเทศไทยมีการปรับใช้แนวคิดผ่านการบัญญัติรับรองไว้ในกฎหมายองค์การมหาชน แต่เมื่อสังคมไทยมีพัฒนาการในด้านต่าง ๆ มากยิ่งขึ้น กฎหมายก็จำเป็นต้องมีความเหมาะสมกับสภาพสังคมด้วย
ซึ่งกฎหมายองค์การมหาชนยังกำหนดภารกิจให้แก่องค์การมหาชนไว้ไม่ชัดเจน และไม่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยในปัจจุบัน ส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติภารกิจขององค์การมหาชน ยังแทบไม่มีความแตกต่างจากภารกิจของหน่วยงานในภาคมหาชนเดิม และยังส่งผลให้องค์การมหาชน ไม่สามารถใช้ลักษณะเฉพาะ
ได้อย่างเป็นรูปธรรม รวมทั้งยังส่งผลต่อเนื่องให้ไม่สามารถวัดประสิทธิภาพได้อย่างแท้จริง ตลอดจนท้ายที่สุดจะทำให้บทบาทของกฎหมายองค์การมหาชนยังไม่บรรลุตามเจตนารมณ์และวัตถุประสงค์ในการเป็นกฎหมาย
ที่กำหนดระบบภารกิจบริการสาธารณะเฉพาะด้านขึ้นในประเทศไทย ดังนั้น จึงสมควรกำหนดเกี่ยวกับระบบภารกิจขององค์การมหาชนให้ชัดเจนจนสามารถแยกได้ว่าภารกิจลักษณะใดเป็นขององค์การมหาชนและภารกิจลักษณะใดเป็นของหน่วยงานในภาคมหาชนเดิม และสมควรปรับปรุงบทบัญญัติของกฎหมายองค์การมหาชนโดยเฉพาะมาตรา 5 ที่กำหนดเกี่ยวกับกิจการอันเป็นบริการสาธารณะ เพื่อรองรับแนวทางการกำหนดภารกิจดังกล่าวด้วย