ปัจจัยที่เป็นสาเหตุต่อการหลุดจากระบบการศึกษาของเด็กและเยาวชนในพื้นที่จังหวัดสงขลา

จิดาภา พรยิ่ง; จิรนันท์ ชูชีพ; สถาวิทย์  จันจุฬา; ชัชชัย  ยุระพันธ์; ชุดานุช  วิสะมิตนันต์; ดุสิดา  แก้วสมบูรณ์

ผู้แต่ง

จิดาภา พรยิ่ง นักวิชาการอิสระ
จิรนันท์ ชูชีพ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ
สถาวิทย์ จันจุฬา วิทยาลัยการจัดการเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตสงขลา
ชัชชัย ยุระพันธ์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ
ชุดานุช วิสะมิตนันต์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ
ดุสิดา แก้วสมบูรณ์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

คำสำคัญ:

การหลุดจากระบบการศึกษา, ปัจจัยการหลุดจากระบบ, เด็กและเยาวชน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและปัจจัยที่มีผลต่อการหลุดจากระบบการศึกษาของเด็กเยาวชนในพื้นที่จังหวัดสงขลา 2) วิเคราะห์ปัจจัยและสาเหตุในเชิงลึกของการหลุดจากระบบการศึกษา และ 3) เสนอแนวทางขับเคลื่อนเพื่อการแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ในรูปแบบแผนงานวิจัยแบบคู่ขนาน (Convergent Parallel Design) ประกอบด้วย กลุ่มประชากรในการวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาและผู้ปกครอง 174 คน สำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจำนวน 74 คน แบ่งเป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก 25 คน และการสนทนากลุ่ม 49 คน รวมทั้งสิ้น 248 คน

ผลการวิจัยพบว่า 1. การวิเคราะห์เชิงปริมาณ ทักษะการจัดการตนเองเป็นปัจจัยป้องกันที่มีนัยสำคัญที่สุดต่อการลดโอกาสการหลุดจากระบบการศึกษา (r = -0.362) ในขณะที่ปัญหาด้านคุณภาพชีวิตเป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก โดยตัวแบบการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติก ทำนายความเสี่ยงของการหลุดจากระบบได้อย่างแม่นยำ
ร้อยละ 96.6 และ 2. ผลการวิจัยเชิงคุณภาพ จำแนกสาเหตุของการหลุดจากระบบออกเป็น 7 ปัจจัย ได้แก่
1) สภาพครอบครัวและความยากจน 2) เศรษฐกิจรายได้ไม่เพียงพอ 3) สังคมและชุมชน เกิดพฤติกรรมเลียนแบบ
ไม่เห็นความสำคัญของการเรียน 4) บุคคล สุขภาพจิต พิการสติปัญญา โรคซึมเศร้า 5) โรงเรียนหลักสูตรไม่ตอบโจทย์ผู้เรียน 6) ย้ายถิ่นที่อยู่ตามผู้ปกครองหรือไปอยู่ที่อื่น 7) บริบทพหุวัฒนธรรม ผู้ปกครองที่พูดภาษามลายู
นิยมส่งบุตรเข้าโรงเรียนปอเนาะสอนศาสนา รวมถึงระบบทะเบียนข้อมูลกลางของเด็กและเยาวชนขาดบูรณาการร่วมกัน เกิดรายชื่อแขวนลอย ส่งผลต่อการติดตามตัวเด็กและเยาวชน

ข้อเสนอแนะแนวทางปฏิบัติการขับเคลื่อนด้านครอบครัวและความยากจน ให้บูรณการดูแลร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐ จัดโครงสร้างระบบโรงเรียนสื่อสารระหว่างครู ผู้ปกครอง การคัดกรองและช่วยเหลือเด็กและเยาวชนรายบุคคล ส่วนเชิงนโยบายพัฒนาระบบทะเบียนฐานข้อมูลกลางระดับจังหวัด (One ID)
ของเด็กและเยาวชนโดยใช้บัตรประชาชนใบเดียว และพัฒนาระบบหลักสูตรเชิงบูรณาการแบบยืดหยุ่น
เพื่อเป้าหมายดำเนินการให้ความช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษาในจังหวัดสงขลาต่อไป

ประวัติผู้แต่ง

สถาวิทย์ จันจุฬา, วิทยาลัยการจัดการเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตสงขลา

เอกสารอ้างอิง

สหประชาชาติประเทศไทย. (2567). เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน(SDG4)การศึกษาที่มีคุณภาพสร้างการศึกษาที่เท่าเทียมและทั่วถึง ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตแก่ทุกคน. สืบค้น 28 พฤศจิกายน 2567, จาก https://thailand.un.org/th/sdgs/4

สำนักคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). พิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา หรือได้รับการส่งเสริมการเรียนรู้ตามศักยภาพ (Thailand Zero Dropout). สืบค้น 13 มิถุนายน 2568 จาก https://www.obec.go.th/archives/1033177

ระบบคลังข้อมูลสารานุกรมวัฒนธรรมไทย. (2552). สืบค้น 13 มิถุนายน 2568. จาก https://southernthaiculture.com/

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2568). สถิติภายใต้โครงการ Thailand Zero

Dropout ฐานข้อมูล ณ เดือนมกราคม2568. สืบค้น 22 มิถุนายน 2568 จาก

https://www.eef.or.th/infographic-87621/

เทศบาลนครสงขลา. (2565). แผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2566 - 2570). สืบค้น 12 มีนาคม 2568 จาก https://www.songkhlacity.go.th/2020/files/com_strategy/2021- 126965f656290afb2.pdf

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (ม.ป.ป.). แผนพัฒนาการศึกษาขั้นพื้นฐาน

(พ.ศ. 2566 – 2570). สืบค้น23 มีนาคม2568 จาก https://www.bopp.go.th/wp-content/uploads/.pdf

ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580). (2561). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 235 ตอนที่ 82 ก.

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research. (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.

Kearney, C. A. (2008). School absenteeism and school refusal behavior in youth: A contemporary review. Clinical Psychology Review, 28(3), 451–471. From https://doi.org/10.1016/j.cpr.2007.07.012

ชูชื่น สุดสวาสดิ์. (2561).ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการขาดเรียนของนักศึกษาระดับประกาศนียบัตร

วิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) ชั้นปีที่ 2 วิทยาลัยเทคโนโลยีอรรถวิทย์พณิชยการ (รายงานผลการวิจัย).

กรุงเทพฯ: วิทยาลัยเทคโนโลยีอรรถวิทย์พณิชยการ.

Wehlage, G. G., Rutter, R. A., Smith, G. A., Lesko, N., & Fernandez, R. R. (1989). Reducing the risk: Schools as communities of support. Falmer Press

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.

Schultz, T. W. (1961). Investment in Human Capital. The American Economic Review, 51(1), 1-17.

Becker, G. S. (1964). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press.

Gratton, L., & Ghoshal, S. (2003). Managing Personal Human Capital: New Ethos for the 'Volunteer' Employee. European Management Journal, 21(1), 1-10.

ภัทรภร วรกุลรัตนา. (2564). โมเดลเชิงสาเหตุทุนมนุษย์ที่ส่งผลต่อผลการปฏิบัติงานของพนักงานและผลการดำเนินงานขององค์กรของสถานประกอบการผลิตชิ้นส่วนรถยนต์ไฟฟ้า เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ

ภาคตะวันออก. ดุษฎีนิพนธ์, มหาวิทยาลัยบูรพา.

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. (2567). สาเหตุที่ทำให้เด็กออกนอกระบบการศึกษา.สืบค้น 22 พฤศจิกายน 2567, จาก https://www.eef.or.th/infographic-7-reasons/

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. (2567). เด็ก Dropout คือใคร?. สืบค้น 2 เมษายน 2568 จาก https://www.eef.or.th/infographic-090424/

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก

พระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ. 2566. (2566). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 140 ตอนที่ 20 ก

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542. (2542). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 116 ตอนที่ 74 ก 19

Gratton, L., & Ghoshal, S. (2003). Managing Personal Human Capital: New Ethos for

the 'Volunteer' Employee. European Management Journal, 21(1), 1-10.

จิดาภา พรยิ่ง, จิรนันท์ ชูชีพ, สถาวิทย์ จันจุฬา, ชัชชัย ยุระพันธ์, ชุดานุช วิสะมิตนันต์ และ ดุสิดา แก้วสมบูรณ์. (2568). ปัจจัยที่เป็นสาเหตุต่อการหลุดจากระบบการศึกษาของเด็กและเยาวชนในพื้นที่จังหวัดสงขลา. (รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์). สงขลา: สมาคมอาสาสร้างสุข และกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.).

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. (2567). สาเหตุที่ทำให้เด็กออกนอกระบบการศึกษา. สืบค้น 22 พฤศจิกายน 2567, จาก https://www.eef.or.th/infographic-7-reasons/

นัทธปาชณ์ นันทิวัฒน์กุลและคณะ. (2569). การศึกษาการหลุดออกนอกระบบการศึกษาของเด็กและเยาวชนในภาวะเปราะบางในชุมชน. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 4(1), 326 – 346.