นักศึกษากับการเคลื่อนไหวทางสังคม: กรณีศึกษาการประท้วงรัฐบาล พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ระหว่างปี พ.ศ. 2563 – 2564
คำสำคัญ:
การเคลื่อนไหวทางสังคมของนักศึกษา, คณะราษฎร, แฟลชม็อบ, ขบวนการนักศึกษาบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการสร้างกรอบการเคลื่อนไหวทางสังคมของนักศึกษา ระหว่างปี พ.ศ. 2563-2564 2) ศึกษายุทธวิธีในการเคลื่อนไหวทางสังคมรูปแบบต่าง ๆ ของนักศึกษา ระหว่างปี พ.ศ. 2563-2564 โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ แบบกรณีศึกษา ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบไปด้วย กลุ่มแกนนำคณะราษฎร 4 คน นักข่าวภาคสนาม 2 และนักวิชาการ 2 คน เครื่องมือในการวิจัย คือ การวิจัยเอกสาร การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึก ใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความ การตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลใช้แบบสามเส้า
ผลการวิจัยพบว่า
- ปัจจัยที่นำไปสู่การชุมนุม ได้แก่ การยุบพรรคอนาคตใหม่ ปัญหาการบริหารงานของรัฐบาล ความต้องการปฏิรูปสถาบัน ปัญหาการสืบทอดอำนาจของ คสช. และปัญหาเชิงโครงสร้างทางเศรษฐกิจ เป้าหมายหลักของการเคลื่อนไหว คือ การแก้ไขรัฐธรรมนูญให้เป็นประชาธิปไตย การปฏิรูปโครงสร้าง การสร้างเสรีภาพและความเท่าเทียม จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นผ่านรัฐสภา และการระดมมวลชนใช้เครื่องมือหลัก คือ การสร้างประเด็นร่วม (ข้อเรียกร้อง 3 ประการ) การใช้สื่อสังคมออนไลน์และมีมทางการเมือง และการจัดกิจกรรมที่สร้างสรรค์
- ขบวนการนักศึกษาใช้ยุทธศาสตร์สันติวิธีในระยะแรก ก่อนปรับเปลี่ยนเพื่อยกระดับตอบโต้การใช้ความรุนแรงของรัฐ โดยใช้ยุทธวิธี คือ การนัดหมายตามแนวสถานีรถไฟฟ้า การชุมนุมแบบแฟลชม็อบ การจัดกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ และการใช้สื่อสังคมออนไลน์เพื่อสื่อสารและนัดหมายการชุมนุม ต่อมายกระดับการชุมนุม เช่น ชุมนุมค้างคืน การชุมนุมแบบไร้แกนนำ และมีการตอบโต้เจ้าหน้าที่ตำรวจ นอกจากนี้ยังมีนวัตกรรมในการชุมนุมใหม่ ๆ เช่น ชู 3 นิ้ว เป็ดยาง โบว์ขาว สื่อสังคมออนไลน์ วิ่งแฮมทาโร่ เป็นต้น
เอกสารอ้างอิง
กนกรัตน์ เลิศชูสกุล. (2561). การเติบโต ความถดถอย และการฟื้นตัวขบวนการนักศึกษาไทย. วารสารพัฒนศาสตร์ วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 1(1), 130-177. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/gvc-tu/article/view/148887
กนกรัตน์ เลิศชูสกุล. (2564). สงครามเย็น (ใน) ระหว่างโบว์ขาว. สำนักพิมพ์มติชน.
กิตตินันท์ วงษ์สุวรรณ, สุรพล ราชภัณฑารักษ์, และผกาวดี สุพรรณจิตวนา. (2566). ขบวนการต่อสู้ทางการเมืองของนักเรียนมัธยมศึกษา พ.ศ. 2563-2564. วารสารรัชต์ภาคย์, 17(51), 250-266. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RJPJ/article/view/263330
บีบีซีไทย. (2563, 30 ตุลาคม). แฟลชม็อบนักศึกษา ถึง ชุมนุมใหญ่ของ "คณะราษฎร 2563" ลำดับเหตุการณ์ชุมนุมทางการเมืองปี 2563. https://www.bbc.com/thai/thailand-54741254
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. (2552). กรอบการวิเคราะห์การเมืองแบบทฤษฎีขบวนการทางสังคม. มูลนิธิไฮน์ริค เบิลล์ สำนักงานภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้.
อุเชนทร์ เชียงเสน. (2552, 4 มกราคม). กรอบโครงความคิดในการปฏิบัติการร่วมทางการเมือง (Collective Action Frames): กรณีพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (พธม.). ประชาไท. https://prachatai.com/journal/2009/01/19568
เอกพลณัฐ ณัฐพัทธนันท์. (2552). ผลสะเทือนจากการต่อสู้ของขบวนการคนจนและคนด้อยอำนาจในสังคมไทย ตั้งแต่ปี 2531-2549. วารสารสังคมศาสตร์, 40(2), 220-272.
Baxter, P., & Jack, S. (2008). Qualitative Case Study Methodology: Study Design and Implementation for Novice Researchers. The Qualitative Report, 13(4), 544-559. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2008.1573
Benford, R. D., & Snow, D. A. (2000). Framing Processes and Social Movements: An Overview and Assessment. Annual Review of Sociology, 26(1), 611-639.
Goffman, E. (1974). Frame Analysis: An Essay on the Organization of the Experience. Harper Colophon.
Ladia, C. E. (2022). Thai Youth in Protest: Transnational Inspiration and Local Adaptation in the Repertoires of Contention of the 2020 Bangkok Youth-led Democratization Movement. Philippine Journal for Public Policy: Interdisciplinary Development Perspectives, 2022, 105–137.
Lertchoosakul, K. (2022). The rise and dynamics of the 2020 youth movement in Thailand. Heinrich-Böll-Stiftung.
McAdam, D. (1983). Tactical Innovation and the Pace of Insurgency. American Sociological Review, 48(6), 735-754. https://doi.org/10.2307/2095322
McCargo, D. (2021). Disruptors’ dilemma? Thailand’s 2020 Gen Z protests. Critical Asian Studies, 53(2), 175-191. https://doi.org/10.1080/14672715.2021.1876522
Offenhartz, D. O. D. (2006). Student Activism in Thailand from 1973 to 2006 [Unpublished master’s thesis]. Chulalongkorn University.
Olson, M. (1965). The logic of collective action: Public goods and the theory of groups. Harvard University Press.
Sinpeng, A. (2021). Hashtag activism: social media and the #FreeYouth protests in Thailand. Critical Asian Studies, 53(2), 192-205. https://doi.org/10.1080/14672715.2021.1882866
Sombatpoonsiri, J. (2021). From Repression to Revolt: Thailand’s 2020 Protests and the Regional Implications. The German Institute for Global and Area Studies (GIGA).
