บทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชนในภาคเหนือตอนบนของไทย
คำสำคัญ:
บทบาทของพระสงฆ์, การพัฒนาชุมชน, ภาคเหนือตอนบนของไทยบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชน 2) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชน 3) นำเสนอรูปแบบการพัฒนาบทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชน และ 4) ศึกษาผลลัพธ์เชิงปรากฏการณ์นำรูปแบบบทบาทของพระสงฆ์ที่พัฒนาขึ้นไปปฏิบัติในชุมชน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 24 รูป ใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า
- การศึกษาบทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชนประกอบด้วย 6 ด้าน ได้แก่ 1) การปกครอง 2) การศึกษา 3) การศึกษาสงเคราะห์ 4) การเผยแผ่ 5) การสาธารณูปการ และ 6) การสาธารณสงเคราะห์ ซึ่งบทบาทการปกครองช่วยสร้างความเป็นระเบียบและความยุติธรรม การศึกษาและการสงเคราะห์ช่วยเพิ่มศักยภาพและโอกาสทางสังคม ขณะที่บทบาทด้านการสาธารณูปการและสาธารณสงเคราะห์ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตโดยตรง
- ปัญหาและอุปสรรค 6 ด้าน ได้แก่ 1) ขาดการสนับสนุนจากภาครัฐและความไม่ชัดเจนในบทบาทของพระสงฆ์ 2) ขาดทรัพยากร งบประมาณ 3) ขาดข้อมูลของชุมชนที่ชัดเจน 4) คำสอนไม่สอดคล้องกับสังคมยุคดิจิทัล 5) ขาดโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นและการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 6) ขาดบุคลากรผู้เชี่ยวชาญ
- รูปแบบการพัฒนาบทบาท ประกอบด้วย 5 รูปแบบ ได้แก่ 1) การพัฒนาจิตวิญญาณ 2) การเป็นผู้นำทางสังคม 3) การสนับสนุนการศึกษา 4) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ และ 5) การส่งเสริมช่วยเหลือ สนับสนุนผู้ด้อยโอกาสผ่านกิจกรรมช่วยเหลือและบริการสุขภาพ
- ผลลัพธ์เชิงปรากฏการณ์ 4 มิติสำคัญ ได้แก่ 1) ด้านสังคมและวัฒนธรรม พระสงฆ์ช่วยเสริมสร้างจริยธรรมและอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น 2) ด้านสิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน 3) ด้านการช่วยเหลือในภาวะวิกฤต และ 4) ด้านจิตวิญญาณ พระสงฆ์เป็นผู้นำจิตวิญญาณ สอนหลักธรรม
เอกสารอ้างอิง
ธนพร วรเชื้อ. (2564). การเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคปัจจุบัน [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ปลื้ม โชติษฐยางกูร. (2553). คำบรรยายกฎหมายคณะสงฆ์ (พิมพ์ครั้งที่ 2). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ปัญญา วิจารณ์. (2560). บทบาทพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น. [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พงษ์ศักดิ์ อินทร์อ่อน. (2563). การศึกษาและพระสงฆ์ในสังคมไทย. [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์], มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พระครูสาครธรรมประสิทธิ์. (2564). พระสงฆ์กับบทบาทในการพัฒนาชุมชนเทศบาลตำบลท่าจีน อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาครม. วารสารพุทธมัคค์, 6(1), 65-75. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/bdm/article/view/244775
พระพรหมคุณาภรณ์. (2552). “บทบาทของพระสงฆ์ในกระบวนการสร้างความสมานฉันท์ในชุมชน.” วารสารพุทธศาสตร์ ปีที่ 4, ฉบับที่ 2, หน้า 45-67.
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2561). พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. สำนักเลขาธิการมหาเถรสมาคม. https://ssc.onab.go.th/th/content/category/detail/id/7/iid/6576
พระสุภาพ สุภาโว (บัวบรรจง). (2561). บทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลยางค้อม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 5(3), 654–671. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/154152
พ่วง สุวรรณรัฐ. (2553). ทัศนะเกี่ยวกับโครงการอบรมพระภิกษุส่งเสริมการพัฒนาท้องถิ่น รายงานกิจการโครงการอบรมพระภิกษุเพื่อส่งเสริมการพัฒนาท้องถิ่น. โรงพิมพ์รุ่งนครการพิมพ์.
ศิริพร ธรรมาวุฒิ. (2561). พระสงฆ์กับการพัฒนาสังคมไทย. [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์], มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. (2539). สารานุกรมพระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 2). มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สืบพงษ์ ธรรมชาติ และพระครูอรุณสิงหธรรม. (2558). ศึกษาบทบาทพระสงฆ์ในการพัฒนาสังคมตามแนวพระพุทธศาสนา : กรณีศึกษาพระครูประภัศรธรรมวิธาน (มิ่ง ปภสฺสโร). วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 2(2), 95–107. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/152954
อังคณา พรหมรังษี. (2564). การพัฒนาบทบาทของพระสงฆ์ในชุมชนภาคเหนือ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อัญชลี พิทักษ์วงศ์. (2562). สาธารณสงเคราะห์และการมีส่วนร่วมของศาสนจักรในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
