การส่งเสริมศักยภาพชุมชนในการจัดการขยะต้นทางอย่างมีประสิทธิภาพผ่านการมีส่วนร่วมของเครือข่ายผู้มีส่วนได้ส่วนเสียบนพื้นฐานอริยสัจ 4
คำสำคัญ:
การจัดการขยะต้นทาง, ศักยภาพชุมชน, อริยสัจ 4, การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมศักยภาพของชุมชนในการจัดการขยะต้นทางอย่างมีประสิทธิภาพ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) และประยุกต์ใช้อริยสัจ 4 เป็นกรอบแนวคิดในการพัฒนากลไกขับเคลื่อนเพื่อสร้างศักยภาพชุมชน พื้นที่วิจัยได้รับการคัดเลือกอย่างเจาะจงที่บ้านหนองโนนน้อย ตำบลโคกมั่งงอย อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ กระบวนการวิจัยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ 1) การวิเคราะห์บริบทและปัญหาของชุมชน เป็นการตรวจสอบสถานการณ์ขยะในปัจจุบันและระบุปัญหาในระดับครอบครัว 2) กระบวนการเสริมสร้างศักยภาพชุมชน และ 3) การประเมินผลลัพธ์ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 77 คน ประกอบด้วยผู้แทนครอบครัวและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่น ๆ ในชุมชน การเก็บรวบรวมข้อมูลใช้ทั้งวิธีเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยแบบสอบถาม แนวทางการสนทนากลุ่ม บันทึกการสังเกต และบันทึกภาคสนาม ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และการทดสอบที (paired sample t-test) ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาอย่างเป็นระบบ ดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม 2568 ถึง ธันวาคม 2568
ผลการวิจัยพบว่า
หลังจากการดำเนินกิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพชุมชนในการจัดการขยะต้นทาง กลุ่มตัวอย่างมีความรู้ ความเข้าใจ และพฤติกรรมเกี่ยวกับการจัดการขยะต้นทางเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) โดยเฉพาะในการคัดแยกขยะ การทำปุ๋ยหมักจากขยะอินทรีย์ และการลดการใช้พลาสติกใช้ครั้งเดียว ในระดับชุมชน ปริมาณขยะที่ต้องนำไปกำจัดลดลงอย่างมาก คิดเป็นเพียง 10.87 เปอร์เซ็นต์ของขยะทั้งหมด นอกจากนี้ ความพึงพอใจของชุมชนต่อกิจกรรมที่ดำเนินการร่วมกันอยู่ในระดับสูง คิดเป็น 88.56 เปอร์เซ็นต์
เอกสารอ้างอิง
ขวัญชัย จารุเสรีนนท์, สิน งามประโคน, และชูชัย ประดับสุข. (2568). การบริหารจัดการขยะแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ PDCA ตามหลักอริยสัจ 4 ของโรงเรียนบ้านหนองแล้ง อำเภอสำโรงทาบ จังหวัดสุรินทร์. วารสารบริหารการศึกษาบัวบัณฑิต, 25(2), 220-235. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BUAJEAD/article/view/284803
ฆริกา คันธา. (2561). การบริหารจัดการขยะชุมชนตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับชุมชนในอำเภอพระ สมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 6(3), 497-524. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JCDLQ/article/view/138503
ชัยพร เอ้งฉ้วน. (2565). การสื่อสารเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในการจัดการขยะชุมชน. วารสารพิกุล คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร, 20(1), 105-119. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/Phikun/article/view/260251
ถนอม นามวงศ์, นริศรา อารีรักษ์, และจินดา คำแก้ว. (2565). การวิจัยเพื่อนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ: การขยายผลรูปแบบระบบสุขภาพอย่างไร้รอยต่อ โดยการมีส่วนร่วมเชิงบูรณาการ สำหรับผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง จังหวัดยโสธร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 11(1), 95-107. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ajcph/article/view/270662
ภาสิต ศิริเทศ และณพวิทย์ ธรรมสีหา. (2562). ทฤษฎีการรับรู้ความสามารถของตนเองกับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารพยาบาลทหารบก, 20(2), 58-65. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/185482
มริษา สุดอุดม และภัทรา สวนโสกเชือก. (2566). การพัฒนาแอปพลิเคชันธนาคารขยะเพื่อจัดการขยะชุมชน. PBRU Science Journal, 20(1), 34-47. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/scijPBRU/article/view/254702
ศุภินธน์การย์ ระวังวงศา และนภพร เชื้อขำ. (2566). การพัฒนาอย่างมีส่วนร่วม: การพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 7(1), 290-306. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournalpnru/article/view/265975
องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมั่งงอย. (2567). รายงานผลการดำเนินงานประจำปีงบประมาณ 2566. องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมั่งงอย.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman and Company.
Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203771587
Kitzinger, J. (1995). Qualitative research: introducing focus groups. Bmj, 311, 299. https://doi.org/10.1136/bmj.311.7000.299
Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage publications.
McGill, I., & Brockbank, A. (2004). The action learning handbook: Powerful techniques for education, professional development and training. Routledge.
Wilson, D.C., Rodic, L., Cowing, M. J., Velis, C. A., Whiteman, A. D., Scheinberg, A., Vilches, R., Masterson, D., Stretz, J., & Oelz, B. (2015). 'Wasteaware' benchmark indicators for integrated sustainable waste management in cities. Waste Management, 35, 329-342. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2014.10.006
