การบูรณาการหลักพุทธธรรมในการอธิบายความเชื่อ เรื่องโหราศาสตร์ของล้านนา
คำสำคัญ:
การบูรณาการ, หลักพุทธธรรม, ความเชื่อ, โหราศาสตร์ล้านนาบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติและวิวัฒนาการความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของล้านนา 2) ศึกษาการบูรณาการหลักพุทธธรรมในการอธิบายความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ในล้านนา และ 3) วิเคราะห์วิธีการแสดงความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของล้านนาตามแนวพระพุทธศาสนา การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารและข้อมูลภาคสนาม โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง จำนวน 20 คน ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับประเด็นการวิจัย และใช้การสนทนากลุ่ม จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงพรรณนาและตีความตามกรอบแนวคิดทางพระพุทธศาสนา
ผลการวิจัยพบว่า
- ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของล้านนามีรากฐานจากความเชื่อดั้งเดิมเกี่ยวกับผีและสิ่งเหนือธรรมชาติ ก่อนจะรับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์และพระพุทธศาสนาในเวลาต่อมา โหราศาสตร์จึงพัฒนาในลักษณะผสมผสาน โดยมีทั้งมิติการคำนวณทางดาราศาสตร์และมิติความหมายเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตประจำวัน เช่น การกำหนดฤกษ์ยาม
- การบูรณาการหลักพุทธธรรม พบว่า สังคมล้านนาได้ปรับความเข้าใจเรื่องดวงชะตาให้อยู่ภายใต้กรอบแนวคิดเรื่องกรรมและเหตุปัจจัย โหราศาสตร์มิได้ถูกมองว่าเป็นตัวกำหนดชะตาชีวิตอย่างเด็ดขาด หากเป็นเครื่องเตือนสติให้มนุษย์ระมัดระวังการกระทำของตน และใช้ชีวิตโดยความไม่ประมาท
- วิธีการแสดงความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของล้านนาตามแนวพระพุทธศาสนา พบว่า ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของล้านนาถูกถ่ายทอดผ่านพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา ภายใต้กรอบศีลธรรมทางพุทธศาสนา องค์ความรู้สะท้อน 4 มิติ ได้แก่ การปรับศรัทธาให้ตั้งอยู่บนปัญญา การอธิบายชีวิตด้วยหลักกรรม การใช้หลักอริยสัจ 4 เพื่อทบทวนตนเอง และการส่งเสริมความไม่ประมาท โดยใช้โหราศาสตร์เป็นกุศโลบายในการสร้างสติ
เอกสารอ้างอิง
ทิพย์วรรณ หล้าคำ. (2562). โหราศาสตร์ล้านนาในฐานะมรดกวัฒนธรรม. สำนักพิมพ์วัฒนธรรมพื้นบ้านล้านนา.
ธนพร แตงขาว. (2548). การศึกษาวิถีชีวิตและความเชื่อของชาวล้านนาจากจารึกล้านนา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Repository. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/2020
ประเวศ วะสี. (2541). ภูมิปัญญาท้องถิ่นกับพุทธศาสนา. สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
พระครูปลัดสังวาลย์ เทวสโร (ศรีสุข). (2560). ศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดเรื่องศรัทธาในพระพุทธศาสนา เถรวาทกับศาสนาพราหมณ์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่มีตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตโต). (2545). แนวทางชีวิตที่ดีงาม. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระปลัดอาทิตย์ อิทฺธิโชโต (ก้อนแก้ว). (2565). ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของชาวพุทธในล้านนา. วารสารศาสตร์แห่งพุทธ, 1(2), 96–111. https://so10.tci-thaijo.org/index.php/JNBS/article/view/2209
พระศิวะนาถ มะโนเสาร์. (2566). ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ในล้านนา. วารสารธรรมสาส์น, 2(1), 77–90. https://so10.tci-thaijo.org/index.php/JDSN/article/view/2138
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วณฤดี วิวัชภูร. (2554). พฤติกรรมความเชื่อของชาวพุทธที่สนใจโหราศาสตร์ที่มีต่อหลักโหราศาสตร์และหลักศรัทธา 4 [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สรชัย ศรีนิศานต์สกุล. (2563). อิทธิพลของโหราศาสตร์ในสังคมและการเมืองไทย. BUUIR คลังปัญญามหาวิทยาลัยบูรพา. https://buuir.buu.ac.th/xmlui/handle/1234567890/4442
สุภัคชญา บุญเฉลียว, พระครูปริยัติเจติยานุรักษ์, พระครูสิริปริยัตยานุศาสก์, และเทพประวิณ จันทร์แรง. (2567). วิเคราะห์การบูรณาการหลักมงคลสูตรกับการพยากรณ์เลขศาสตร์ ของนักพยากรณ์ในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 15(2), 93–110. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JBS/article/view/272614
Cullen, C. (2017). Astrology and divination in early China. In M. Loewe & C. Cullen (Eds.), The Cambridge History of Science: Volume 1. Cambridge University Press.
Igunma, J. (2015). Buddhism, astrology and healing in early Thai manuscripts. In
A. McLean (Ed.), Buddhism Illuminated: Manuscript Art from Southeast Asia. The British Library.
Pingree, D. (2001). From astral omens to astrology: From Babylon to Bīkāner. Institute for the Study of the Ancient World.
Tester, J. (1987). A history of western astrology. Boydell & Brewer
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ปัญญา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความ ถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารปัญญา ถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
