หลักการฟื้นฟูภาวะสูญเสียการเรียนรู้ในการบริหารการศึกษาตามหลักอริยมรรคมีองค์ 8
คำสำคัญ:
การฟื้นฟูการเรียนรู้; การบริหารการศึกษา; อริยมรรคมีองค์ 8บทคัดย่อ
ทความวิชาการเรื่อง หลักการฟื้นฟูภาวะสูญเสียการเรียนรู้ในการบริหารการศึกษาตามหลักอริยมรรคมีองค์ 8 มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายและสังเคราะห์แนวทางการประยุกต์หลักอริยมรรคมีองค์ 8 เพื่อฟื้นฟูภาวะสูญเสียการเรียนรู้ในการบริหารการศึกษา โดยใช้วิธีการศึกษาเอกสาร จากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ ตำรา บทความวิชาการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับหลักพุทธธรรม การบริหารการศึกษา และภาวะสูญเสียการเรียนรู้ จากนั้นนำมาสังเคราะห์เชิงแนวคิดเพื่อพัฒนาเป็นกรอบการบริหารการศึกษาตามหลัก พุทธธรรม ผลการศึกษาพบว่า หลักอริยมรรคมีองค์ 8 สามารถสังเคราะห์เป็นกรอบการบริหารการศึกษาเพื่อฟื้นฟูภาวะสูญเสียการเรียนรู้ได้ 8 ประการ ได้แก่ (1) สัมมาทิฏฐิ การกำหนดนโยบายและเป้าหมายการเรียนรู้อย่างถูกต้อง (2) สัมมาสังกัปปะ การสร้างวิสัยทัศน์และแรงจูงใจเชิงบวก (3) สัมมาวาจา การสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ระหว่างผู้บริหาร ครู ผู้เรียน และผู้ปกครอง (4) สัมมากัมมันตะ การปฏิบัติงานตามหลักคุณธรรม (5) สัมมาอาชีวะ การบริหารทรัพยากรและสภาพแวดล้อมทางการศึกษาอย่างเหมาะสม (6) สัมมาวายามะ การพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง (7) สัมมาสติ การส่งเสริมการเรียนรู้อย่างมีสติและการกำกับตนเอง และ (8) สัมมาสมาธิ การเสริมสร้างสมาธิและความมั่นคงทางจิตใจของผู้เรียน ทั้งนี้ กรอบการบริหารดังกล่าวสามารถใช้เป็นแนวทางสำหรับผู้บริหารสถานศึกษาและครูในการวางนโยบาย ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ และกำหนดมาตรการฟื้นฟูภาวะสูญเสียการเรียนรู้ควบคู่กับการพัฒนาคุณธรรมและศักยภาพของผู้เรียนอย่างรอบด้าน แนวทางดังกล่าวเป็นผลจากการสังเคราะห์เชิงแนวคิดจากเอกสาร จึงควรมีการศึกษาวิจัยเชิงประจักษ์เพื่อทดสอบประสิทธิผลของกรอบการบริหารในบริบทของสถานศึกษาที่มีความแตกต่างกันก่อนนำไปประยุกต์ใช้ในวงกว้าง
เอกสารอ้างอิง
คณาจารย์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2556). พุทธปรัชญาการศึกษา. พระนครศรีอยุธยา: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
คเณศ นามนัย, ฬิฏา สมบูรณ์ และเริงวิชญ์ นิลโคตร. (2567). การส่งเสริมระบบการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพตามหลักธรรมาภิบาลของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาชลบุรี ระยอง. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(11), 85–95.
ทิพย์ลือชัย และสุพรรณิการ์ ปิยะรักษ. (2568). ผลของการจัดการเรียนรู้แบบร่วมมือด้วยเทคนิคจิ๊กซอว์ต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ของนักศึกษาพยาบาลศาสตร์. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข, 5(1), 1-14.
ปิยะวัฒน์ พลจันทึก, พระครูภัทรธรรมบัณฑิต (เอกภัทร) อภิฉนฺโท และประสิทธิ์ แก้วศรี. (2569). วิเคราะห์หลักธรรมอริยมรรค: ศูนย์กลางกุศลสัมพันธ์. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 10(1), 188-201.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2541). พุทธวิธีในการสอน. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. (พิมพ์ครั้งที่ 27). กรุงเทพฯ: พระพุทธศาสนาของธรรมสภา.
พระมหาเกียรติศักดิ์ กิตฺติปาโล และเอกลักษณ์ เพ็งพรหม. (2568). หลักพุทธบริหารการศึกษา: การบูรณาการหลักการ แนวคิด และทฤษฎีในหลักธรรมเพื่อพัฒนาระบบการศึกษาที่สมบูรณ์ในศตวรรษที่ 21. วารสารบูรณาการสังคมศาสตร์และการพัฒนา, 5(2), 216-227.
พระสิทธิชัย รินฤทธิ์ และสุรีพร ชาบุตรบุณฑริก. (2563). การจัดการเรียนการสอนสังคมศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารวิชาการร้อยแก่นสาร, 5(2), 204-212.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2535). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ 2500. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วศิน อินทสระ. (2545). พุทธวิธีการสอน. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: เม็ดทราย.
วิชัย ตันศิริ. (2557). โฉมหน้าการศึกษาไทยในอนาคต: แนวคิดสู่การปฏิรูปในพระราชบัญญัติการศึกษา. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). รายงานผลการศึกษาภาวะถดถอยทางการเรียนรู้ของผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในสถานการณ์โควิด-19: สภาพการณ์ บทเรียน และแนวทางการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สายฝน เสกขุนทด. (2562). ผลการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงระดับประชาชนโดยสถาบันเศรษฐกิจพอเพียง มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี, 8(1), 52-66.
สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2533). คุณลักษณะพิเศษแห่งพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
อาภรณ์ รัตนมณี. (2558). ทำไมระบบการศึกษาจึงพัฒนาช้า. กรุงเทพฯ: วัฒนาพานิช.
