ที่มาและพัฒนาการของลวดลาย ใบอะแคนตัสในงานศิลปกรรมของไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการศึกษาลวดลายใบอะแคนตัสที่ปรากฏในงานศิลปกรรมไทยสมัยอยุธยาและสมัยรัตนโกสินทร์ โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาที่มาและพัฒนาการของลวดลายตลอดจนกลวิธีของช่างศิลป์ในการนำลวดลายใบอะแคนตัสมาประยุกต์ใช้ในงานศิลปกรรมต่าง ๆ ของไทย โดยอาศัยข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ภาพถ่าย โบราณวัตถุสถาน และการเปรียบเทียบรูปแบบลวดลายใบอะแคนตัสที่พบในงานศิลปกรรมตะวันตกมาใช้ในการวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่าลวดลายใบอะแคนตัสมีปรากฏครั้งแรกสมัยอยุธยา พบมากในงานศิลปกรรมที่สร้างขึ้นในรัชสมัยสมเด็จ พระนารายณ์มหาราช ด้วยในรัชสมัยดังกล่าวเป็นช่วงเวลาที่มีการติดต่อกับชาติตะวันตกอย่างใกล้ชิด ซึ่งลวดลายใบอะแคนตัสที่พบยังคงมีลักษณะแบบหยาบ ๆ และนิยมนำมาใช้ตกแต่งสถาปัตยกรรม โดยเฉพาะส่วนหน้าบันของอาคารทรงตึก
ในสมัยรัตนโกสินทร์ช่วงรัชกาลที่ 3 - 4 ลวดลายใบอะแคนตัสมีลักษณะใกล้เคียงกับลวดลายใบอะแคนตัสแบบตะวันตกมากขึ้น ต่อมาในช่วงรัชกาลที่ 5 ลวดลายใบอะแคนตัสมีลักษณะและรูปแบบเป็นแบบศิลปะตะวันตกแท้ ๆ เนื่องจากเป็นฝีมือของช่างชาวตะวันตกที่เข้ามาทำงานในราชสำนักสยาม ในสมัยนี้นิยมนำลวดลายใบอะแคนตัสมาประยุกต์ใช้ตกแต่งในงานศิลปกรรมประเภทต่าง ๆ โดยเฉพาะในงานสถาปัตยกรรมใช้ตกแต่งส่วนหน้าบันและที่หัวเสา รวมทั้งพบในงานศิลปะอื่น ๆ สำหรับการนำลวดลายใบอะแคนตัสมาใช้ตกแต่ง พบว่าช่างศิลป์ทั้งในสมัยอยุธยาและสมัยรัตนโกสินทร์มีกลวิธีในการนำมาใช้ที่เหมือนกัน คือต้องนำลวดลายใบอะแคนตัสมาประดิษฐ์ให้เป็นลายไทย ก่อนนำไปประยุกต์ใช้กับการผูกลายไทยแบบต่าง ๆ เช่น ลายเครือเถาหรือลายก้านขด เป็นต้น
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผู้เขียนจะต้องลงนามในแบบฟอร์มรับรองบทความ เพื่อให้คำยืนยันความรับผิดชอบว่า บทความของผู้เขียนนั้นไม่เคยตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน พร้อมรับทราบว่า กระบวนการส่งบทความเข้าพิจารณาและตีพิมพ์ในวารสารไทยคดีศึกษานั้น จะไม่มีการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ยกเว้น ในกรณีที่ผู้เขียนขอยกเลิกการตีพิมพ์บทความในวารสารไทยคดีศึกษาไม่ว่าด้วยสาเหตุใด และหลังจากบทความนั้นเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของผู้ทรงคุณวุฒิไปแล้ว ผู้เขียนจะต้องรับผิดชอบต่อค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในกระบวนการประเมินเป็นจำนวนเงิน 3,000 บาท (สามพันบาทถ้วน)
เอกสารอ้างอิง
Chuarun, A. (1993). ประวัติและแบบอย่างศิลปะยุคโบราณและยุคกลาง [History of Ancient and Medieval Art]. Bangkok: Odeon Store.
Chungsiriarak, S. (2010). สถาปัตยกรรมแบบตะวันตกในสยาม สมัยรัชกาลที่ 4 - พ.ศ. 2480 [Western architecture in Siam during the ring of King Rama IV - 1937 A.D.]. Bangkok: Amarin Printing.
Honguten, H. (2006). ศิลปะคลาสสิก [Classic Art]. Bangkok: Amarin Printing.
Leesuwan, V. (2016). พจนานุกรมศัพท์ศิลปกรรมไทย [Thai Art Vocabulary Dictionary]. Nonthaburi: Muang Boran.
Leksukhum, S. (2000). Temples of gold Seven Centuries of Thai Buddhist Paintings. Thailand: River Book.
Leksukhum, S. (2009). ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ): การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา [beginning and evolution in religious art]. Bangkok: Muang Boran.
Leksukhum, S. (2010). งานช่าง คำช่างโบราณ [Thai craft Dictionary]. Bangkok: Fine Arts Department.
Leksukhum, S. (2010). พัฒนาการของลายไทย: กระหนกกับเอกลักษณ์ไทย [Evolution of That art pattern: kranok and thai identity]. Bangkok: Muang Boran.
Ministry of Foreign Affairs (2018). ประวัติศาสตร์การฑูตไทย [Thai diplomatic history]. Bangkok: Devavongsevaropakarn Institute.
Nor na paknam. (2007). วิวัฒนาการลวดลายไทย [Evolution of thai art pattern]. Bangkok: Muang Boran.
Nor na paknam. (2000). ศิลปะลายรดน้ำ [Golden Laque]. Bangkok: Muang Boran.
Pinsri, K. (1997). การวิเคราะห์อิทธิพลศิลปะและวัฒนธรรมตะวันตกที่ปรากฏในจิตรกรรมฝาผนังในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว: กรณีศึกษาเฉพาะจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดโพธินิมิตรสถิตมหาสีมาราม [Analysis the western art and culture depicted in the mural painting in the reign of King Mongkut: the mural painting of Ubosot wat poh ni mitre sat hit maha sima ram]. (Thesis of the Graduated school. Silpakorn University).
Poemsaengsuwan, J. (2004). พระอุโบสถและพระวิหารที่ได้รับอิทธิพลตะวันตกสมัยอยุธยาตอนปลาย (พ.ศ. 2199 - 2310) [The Western influence on Ubosathas and Viharas in late Ayudhya Period (1656 - 1767 A.D.)], NAJUA: Architecture, Design and Built Environment Journal, 1(1), 81 - 103.
Royal Institute (1998). พจนานุกรมศัพท์ศิลปะ อังกฤษ - ไทย [Dictionnary in Art: English - thai]. Bangkok: The royal Institute.
Saisingha, S. (2008). งานช่างสมัยพระนั่งเกล้าฯ [Artisans in the reign of Rama III]. Bangkok: Matichon press.
Sukpanich, K. (1969). อยุธยาคดี [About Ayutthaya]. Bangkok: Kurusapha.
Suksri, N,M.R. (1994). มรดกสถาปัตยกรรม กรุงรัตนโกสินทร์ [Architectural Heritage of Rattanakosin]. Bangkok: Amarin Printing.
