วัฒนธรรมห้องข่าวโทรทัศน์ไทย กับการตรวจสอบข่าวปลอม

บทคัดย่อ

            ในยุคดิจิทัล การบิดเบือนข้อมูล ข่าวลวงและข่าวปลอมกลายเป็นเรื่องปกติในสื่อดิจิทัล ทำให้การโต้ตอบกลับด้วยการเผยแพร่ข้อมูลที่ถูกต้องแก่สังคมในอัตราที่ใกล้เคียงกันเป็นสิ่งที่ยากมาก ขณะเดียวกันการผลักภาระให้กับผู้รับสารที่ต้องรู้เท่าทันการบิดเบือนข้อมูล ข่าวลวงและข่าวปลอมเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องเช่นเดียวกัน ในสภาวะที่ผู้รับสารในสังคมไทยยังมีความรู้ไม่เท่ากัน การตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงเป็นรากฐานที่สำคัญสำหรับบทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบต่อสังคมของคนข่าว บทความนี้จึงมุ่งศึกษาถึงวัฒนธรรมการทำงานของห้องข่าวโทรทัศน์ไทยว่ามีการทำข่าวและมีกลไกการตรวจสอบข่าวปลอมอย่างไร ในสภาวะการแพร่ระบาดของข่าวปลอมหรือข้อมูลเท็จที่มาพร้อมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ในนามดิจิทัล ภายใต้วัตถุประสงค์ 1) เพื่อสำรวจการทำงานของกองบรรณาธิการข่าวไทยถึงกลไกการตรวจสอบข่าวปลอม 2) เพื่อสร้างกลไกการป้องกันข่าวปลอมในระบบนิเวศสื่อ

            ผลการศึกษาพบว่า ห้องข่าวโทรทัศน์ไทยยังมีวัฒนธรรมการทำข่าวที่ยังยึดติดกับโครงสร้างการทำงานและกระบวนการผลิตข่าวของกองบรรณาธิการที่มีตั้งแต่ยุคแอนะล็อก โดยมีตำแหน่ง ผู้อำนวยการฝ่ายข่าว รองผู้อำนวยการฝ่ายข่าว บรรณาธิการบริหาร ผู้ช่วยบรรณาธิการ โปรดิวเซอร์ ผู้เรียบเรียงข่าว ผู้สื่อข่าว ที่มีการทำงานเป็นลำดับชั้น แต่ไม่มีตำแหน่ง Fact Checker สำหรับตรวจสอบข้อเท็จจริงว่าเป็นข่าวจริงหรือข่าวปลอมเป็นการเฉพาะ โดยบรรณาธิการข่าวชี้ว่าการตรวจสอบข้อเท็จจริงเป็นหน้าที่ของผู้สื่อข่าวโดยเบื้องต้น และเป็นหน้าที่ของทุกคนในกองบรรณาธิการที่ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงก่อนข่าวถูกนำเสนอทุกครั้ง ตั้งแต่บรรณาธิการ ผู้ช่วยบรรณาธิการ และผู้เรียบเรียงข่าว นอกจากนี้พบว่าทุกห้องข่าวโทรทัศน์ไทยไม่มีนโยบายตอบโต้ข่าวปลอม แต่ถ้ามีข่าวปลอมที่เป็นเรื่องใหญ่และส่งผลกระทบคนส่วนใหญ่ จะมีการนำเสนอเพื่อให้ประชาชนรับทราบว่าคือข่าวปลอม