การก่อรูปและขยายตัวของความรู้ว่าด้วยอีสาน ระหว่างทศวรรษ 2440 – 2460
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มุ่งแสดงให้เห็นว่าความรู้ว่าด้วยอีสานที่ก่อรูปและขยายตัวขึ้นในระหว่างทศวรรษ 2440 - 2460 เกิดขึ้นโดยอาศัยกระบวนการและองค์ประกอบในหลายลักษณะ การศึกษาใช้วิธีสังเคราะห์เอกสารที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาดังกล่าว ผลการศึกษาพบว่า การก่อรูปของความรู้ว่าด้วยอีสานมีจุดเริ่มมาจากนโยบายทางการเมืองของรัฐสยามที่มีต่อพื้นที่อีสาน ไม่ว่าจะเป็นภัยคุกคามจากลัทธิจักรวรรดินิยมฝรั่งเศส และปัญหาความแตกต่างระหว่างผู้ปกครองจากจากกรุงเทพฯ กับผู้ใต้ปกครองที่ส่วนใหญ่เป็นลาว งานเขียนชิ้นสำคัญอย่าง “พงศาวดารหัวเมืองมณฑลอิสาณ” และ “ภูมิศาสตร์ประเทศสยาม” คือหนึ่งในเครื่องมือที่ชนชั้นปกครองสยามใช้เพื่อจัดการหลอมรวมราษฎรท้องถิ่นในอีสาน ที่ส่วนใหญ่มีความเป็นลาวให้รู้สึกเชื่อมโยงกับตนและมีสำนึกในความเป็นไทยโดยผ่านความรู้ว่าด้วยอีสาน อย่างไรก็ตาม การก่อรูปและขยายตัวของความรู้ว่าด้วยอีสานไม่ได้เกิดจากนโยบายและเครื่องมือของรัฐสยามโดยฝ่ายเดียว แต่ปัญญาชนท้องถิ่นอีสานก็ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในกระบวนการเหล่านั้นด้วย ทั้งในฐานะคณะทำงาน และผู้ผลิตซ้ำความรู้และอุดมการณ์ของรัฐโดยผ่านงานเขียนของตน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผู้เขียนจะต้องลงนามในแบบฟอร์มรับรองบทความ เพื่อให้คำยืนยันความรับผิดชอบว่า บทความของผู้เขียนนั้นไม่เคยตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน พร้อมรับทราบว่า กระบวนการส่งบทความเข้าพิจารณาและตีพิมพ์ในวารสารไทยคดีศึกษานั้น จะไม่มีการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ยกเว้น ในกรณีที่ผู้เขียนขอยกเลิกการตีพิมพ์บทความในวารสารไทยคดีศึกษาไม่ว่าด้วยสาเหตุใด และหลังจากบทความนั้นเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของผู้ทรงคุณวุฒิไปแล้ว ผู้เขียนจะต้องรับผิดชอบต่อค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในกระบวนการประเมินเป็นจำนวนเงิน 3,000 บาท (สามพันบาทถ้วน)
เอกสารอ้างอิง
Attakorn, B. (1979). ประวัติศาสตร์แห่งภาคอิสาณและเมืองมหาสารคาม และผลงานต่าง ๆ [A History of Isan and Maha Sarakham City and various works]. (n.p.).
Damrongrachanuphap, H.R.H. Krom Phraya. (1924). แสดงบรรยายพงศาวดารสยาม [ showing lectures on chronicles of Siam]. Phranakorn: Prasert Samud.
Damrongrachanuphap, H.R.H. Krom Phraya. (1952). พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 2 ตอน 1 - 2 [The Royal chronicles, Royal Writing's Edition, Volume 1 - 2]. Phranakorn: Aksornniti.
Damrongrachanuphap, H.R.H. Krom Phraya. (1960). นิทานโบราณคดี [Archaeological Tales]. Phranakorn: Khasem Bannakij.
Department of Curriculum and Instruction Development. (1939). พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี [The Royal chronicles of Krung Thonburi]. Phranakorn: School of Printing, Wat Sangwet.
Department of Education. (1900). ภูมิศาสตร์ของประเทศสยาม [A Geography of Siam]. Phranakorn: Bhisan Bannit.
Department of Royal Society. (1915). แบบเรียนภูมิศาสตร์สยาม [A Siamese Geography Textbook]. Phranakorn: Aksornnit.
Department of Textbooks. (1925). ภูมิศาสตร์ประเทศสยาม [A Geography of Siam]. Phranakorn: Aksornniti.
Director of the Vajirayana Library. (1914). พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา กับคำอธิบายของพระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ เล่ม 1 [The Royal Chronicle Royal Mandate with the Description of His Highness Krom Phra Damrong Rajanubhab, Volume 1]. Bangkok: Rong Pim Thai.
Fine Art Department. (1934). พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชการที่ 3 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ [The Royal chronicle Rattanakosin Rama III, Chao Phraya Tipakornwong edition]. Bangkok: Sri Hong.
Fine Art Department. (1942). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส เล่ม 1 - 3 [The Royal chronicles of Ayutthaya, Edition of Somdej Krom Phra Paramanuchit Chinorot, volumes 1 - 3]. Phranakorn: Prachan Printing House.
Fine Art Department. (1961). ชุมนุมพระนิพนธ์ และ นิทานโบราณคดี (บางเรื่อง) ของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และประเพณีทำบุญของกรมศิลปากร [Assembly of royal writings and archeological tales (some stories) of H.R.H. Krom Phraya Damrong Rajanubhab and the merit - making traditions of the Fine Arts Department]. Phranakorn: Fine Arts Department.
Fine Art Department. (2002a). ตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ ฉบับพระยามหาอำมาตยาธิบดี [A Legend of Champasak City, Phraya Maha Amatayathibodi Edition]. ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 9 [The Chronicle, Golden Jubilee Edition, Volume 9] (205 - 224). Bangkok: Literature and History Division, Fine Arts Department.
Fine Art Department. (2002b). ตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ ฉบับเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์ [A Legend of Champasak City, Chao Phrom Thewanukroh edition]. ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 9 [The Chronicle, Golden Jubilee Edition, Volume 9] (243 - 258). Bangkok: Literature and History Division, Fine Arts Department.
Kaew Utummala, Phramaha. (1939). มหาเถรประวัติ เจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็ก [Mahathera Biography: A Great Master Ponsamek]. Phranakorn: Yimsri.
Kanejorn, P, M.R. (1907). ตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ [A Legend of Champasak City]. Tesapibal, 4 (19), 16 - 40.
Kanejorn, P, M.R. (1915). พงศาวดารหัวเมืองมณฑลอิสาณ [A Chronicle of Isan Circle]. In Vajirayana Library, ประชุมพงศาวดารภาคที่ 4 [Prachum Phongsawadan Volume 4] (29 - 154). Bangkok: Sophonpipat Thanakorn.
Keyes, C. F. (2013). อีสานนิยม: ท้องถิ่นนิยมในสยามประเทศไทย [Isan: Regionalism in Northeastern Thailand]. Bangkok: The Foundation for the Promotion of Social Science and Humanities Textbooks Project.
Kolacny, A. (1969). Cartographic Information: A Fundamental Concept and Term in Modern Geography. Cartographic Journal, 6(1), 47 - 49.
Kulsattri Wanglang School. (1911). ภูมิศาสตร์สากลสำหรับประเทศสยาม [An International Geography for Siam]. Bangkok: American Teachers Printing House.
Mattariganond, D. (2000). การรวมกลุ่มทางการเมือง ของ “ส.ส.อีสาน” พ.ศ. 2476 - 2494 [The Political Groupings of Isan Members of Parliament 1933 - 1951]. (Doctoral dissertation, Department of History, Faculty of Arts, Chulalongkorn University).
Mattariganond, D. (2015). ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น. [A Local History]. Khon Kaen: Faculty of Humanities and Social Sciences, Khon Kaen University.
Meekusol, P. (1974). การปฏิรูปการปกครองมณฑลอีสาน พ.ศ. 2436 - 2453 [The Administrative Reform of Isan Circle 1893 - 1910]. Bangkok: Department of Teacher Training.
Nantachukra, A. (1986). ประวัติศาสตร์นิพนธ์อีสาน: การศึกษาเชิงวิเคราะห์ประเพณีการจดบันทึกประวัติศาสตร์หัวเมืองอีสานถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 [Isan historiography: A study of Northeastern Thailand's Historiographical Traditions until the beginning 20th century]. (Master’s Thesis, Department of History, Graduate School, Silpakorn University).
Nantachukra, A. (1993). การปลงศพแบบนกหัสดีลิงค์: พิธีกรรมและความเชื่อของเจ้าเมืองอุบลราชธานีสายจำปาสัก [Nok Hasadi Ling Cremation: Rituals and Beliefs of the Champasak Rulers of Ubon Ratchathani]. ใน รวมบทความว่าด้วย “นกหัสดีลิงค์” [Including Articles “Nok Hasadi Ling”] (60 - 109). Cremation Volumes of Phra Ariyanuwat Khemajari. Kalasin: Prasan Karnpim.
Nasriken, A. (2005). อีสานในการรับรู้และทัศนะของผู้ปกครองกรุงเทพฯ ตั้งแต่หลังกบฏเจ้าอนุวงศ์ พ.ศ. 2369 ถึงการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 [Isan in the Perception and Attitude of Bangkok Ruling Elites from the Anuwong Rebellion in 1826 to the Revolution in 1932]. (Master’s Thesis, Department of History, Faculty of Humanities, Chiangmai University).
Office of the Royal Society. (2007). อัตลักษณ์ [Identity]. Retrieved July 26, 2021, from http://legacy.orst.go.th/?knowledges==อัตลักษณ์-๑๖-มิถุนายน-๒๕.
Panpeng, N. (1934). ประวัติศาสตร์จังหวัดอุบลราชธานี [History of Ubon Ratchathani Province]. Phranakorn: Songtham Printing House.
Phanom Jetiyanurak, Phra. (1953). อุรังคนิทาน [An Urangkathat's tale]. Phranakorn: P. Pittayakarn.
Prachakit karachakr, Phraya. (1904). ว่าด้วยแม่น้ำมูลแลเมืองตวันออก [On the Menum Mun and the Provinces in the East]. Journal of Siam Society, 1(1), 1 - 16.
Prommuni, Phra. (1936). ตำนานวัดสุปัฏนาราม [A Legend of Wat Supattanaram]. Phranakorn: Aksorn Charoen Tat.
Rach Rạtanobol, Phra. (1987). ประวัติเมืองอุบลราชธานี สำนวนอิสาน คัดจากใบลาน [History of Ubon Ratchathani, Isan Version selected from palm leaves]. Ubon Ratchathani: Siritham.
Rajjakijjanubeksa. (1912). April 14, Volume 97.
Rajjakijjanubeksa. (1922a). August 2, Volume 39.
Rajjakijjanubeksa. (1922b). September 17, Volume 39.
Rajjakijjanubeksa. (1925). January 31, Volume 42.
Singhatsatid, T. (1956). ฝั่งขวาแม่น้ำโขง เล่ม 1 [The Mekong Right Bank Volume 1]. Phranakorn: Klang Vittaya.
Suebwattana, T. (2011). แนวคิดและแนวทางการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น [Concepts and guidelines for studying local history]. Bangkok: Intanil.
Teerasatwat, S. (2014). ประวัติศาสตร์อีสาน 2322 - 2488 เล่มที่ 1 - 2 [A History of Isan 1779 - 1945 Volume 1 - 2 ]. Khon Kaen: Faculty of Humanities and Social Sciences, Khon Kaen University.
Thongsing, T. & Kankayan, J. (1938). ตำนานเมืองพนานิคม [A Legend of Mueng Pananikhom]. Bangkok: Aksorn Charoen Tat.
Tonlerd, S. (2021). ความเป็นอื่นของชาวลาวร่วมวัฒนธรรมล้านช้างสองฝั่งแม่น้ำของระหว่างปี ค.ศ. 1713 - 1953 [The Otherness of the Laotians Sharing Lanxang Cultural Heritage on Both Sides of the Mekong River during 1713 - 1953 A.D.]. Journal of Liberal Arts, Ubon Ratchathani University, 17(1), 118 - 144.
Winichakul, T. (2013). กำเนิดสยามจากแผนที่: ประวัติศาสตร์ภูมิกายาของชาติ [Siam Mapped: A History of the Geo - Body of a Nation]. Bangkok: Kobfai Publishing Project and Read (Aan) Publishing.
Wiphakphotjanakit, T. (1970). ประวัติศาสตร์อีสาน [A History of Isan]. Phranakorn: The Social Sciences Association of Thailand.
Wongthes, S. (2006). พลังลาว: ชาวอีสานมาจากไหน? [The Power of laos: Where did Isan people come from?]. Bangkok: Matichon.
