การศึกษาสัดส่วนวิหารขนาดใหญ่ในกระบวนการครูบาศรีวิชัย: ความสัมพันธ์เชิงช่าง รูปแบบศิลปกรรม และเครือข่ายการอุปถัมภ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งโครงการวิจัยเรื่อง “ช่างและเครือข่ายการอุปถัมภ์งานพุทธศิลป์ในล้านนา: การศึกษาทางประวัติศาสตร์ศิลปะ” มีวัตถุประสงค์ในการวิจัยเพื่อสืบค้นเชิงช่างและตัวตนของช่างที่แสดงออกผ่านงานศิลปกรรม ร่วมกับการวิเคราะห์หลักฐานทางประวัติศาสตร์ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างช่าง รูปแบบศิลปกรรมในกระบวนการครูบาศรีวิชัย และเครือข่ายการอุปถัมภ์ ในบทความวิจัยนี้ได้นำเสนอหลักฐานการวิเคราะห์วิหารขนาดใหญ่ในกระบวนการครูบาศรีวิชัย จำนวน 6 แหล่ง โดยใช้แนวคิดเรื่องสัดส่วนวิหารหรือ “มอกวิหาร” อันเป็นเครื่องมือในการกำหนดสัดส่วน ทั้งในเชิงโครงสร้างหลักและองค์ประกอบสถาปัตยกรรม มาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า สัดส่วนวิหารขนาดใหญ่ใช้มอกแม่ 18 และแม่ 16 ผสมผสานรูปแบบระหว่างงานช่างแบบดั้งเดิมกับวัสดุใหม่ คือปูนซิเมนต์ ปรากฏการณ์นี้พบในวิหารขนาดใหญ่ที่สำคัญของเมืองลำพูน เชียงใหม่ ลำปาง และพะเยาในช่วงพุทธทศวรรษ 2460 - 2470 กระทั่งสัดส่วนนี้กลายเป็นรูปแบบศิลปกรรมหลักของวิหารขนาดใหญ่ภายใต้กระบวนการสร้างของครูบาศรีวิชัย ผ่านเครือข่ายพระลูกศิษย์ การรับจ้างของช่างจีน และการอุปถัมภ์ของชนชั้นกลางใหม่ที่เกิดขึ้นในพื้นที่นั้น
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผู้เขียนจะต้องลงนามในแบบฟอร์มรับรองบทความ เพื่อให้คำยืนยันความรับผิดชอบว่า บทความของผู้เขียนนั้นไม่เคยตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน พร้อมรับทราบว่า กระบวนการส่งบทความเข้าพิจารณาและตีพิมพ์ในวารสารไทยคดีศึกษานั้น จะไม่มีการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ยกเว้น ในกรณีที่ผู้เขียนขอยกเลิกการตีพิมพ์บทความในวารสารไทยคดีศึกษาไม่ว่าด้วยสาเหตุใด และหลังจากบทความนั้นเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของผู้ทรงคุณวุฒิไปแล้ว ผู้เขียนจะต้องรับผิดชอบต่อค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในกระบวนการประเมินเป็นจำนวนเงิน 3,000 บาท (สามพันบาทถ้วน)
เอกสารอ้างอิง
Ariyawamso, Phrakrubaidika C. (2022). การศึกษาเชิงวิเคราะห์บันทึกเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาของพระครูศรีวิราชวชิรปัญญา [An Analytical Study Buddhism related to Manuscripts of Phrakru Srivirajavajirapanna]. (Degree of Doctor of Philosophy (Buddhist Studies), Graduate School), Mahachulalongkornrajavidyalaya University).
Khampuanbutra, W. (2001). การศึกษาวิหารและอุโบสถในจังหวัดลำปาง ระหว่าง พ.ศ. 2442 - ปัจจุบัน [The study of Vihara and Ubosatha in Lampang province between 2442 B.E. - Present]. (Degree master of art, Department Architecture and Related Art, Graduate School, Silpakorn University).
Mallikamarl, S. (2015). ระบบโครงสร้างหลังคา “ตั่งโย” ในงานสถาปัตยกรรมในภูมิภาคล้านนา [On “Tang Yo”: a Historic Structural System of Roof in Lan Na]. NAJUA: Vernacular Architecture and Cultural Environment, 29, 35 - 61.
Phrakru Sri Wiratcha wachirapanya. (n.d.). บันทึกอัตตประวัติ พระครูศรีวิราชวชิรปัญญา [Autobiographical record War Sri Kom kam, Phayao]. Lanna Lanna Language alphabet. N.P.:n.p.
Srisuwan, C. (1997). การศึกษาวิหารที่สร้างในกระบวนการครูบาศรีวิชัย พ.ศ. 2447 - 2481 (The study of Vihara built by Kruba Srivichai movement 1904 - 1939 A.D]. (Degree master of art, Department Architecture and Related Art, Graduate School, Silpakorn University).
Sukkhata, P. (2018). ครูบาเจ้าศรีวิชัย [Kruba jao Srivichai]. Bangkok: Lamphun association.
Tumtong, T. (2017). มอกวิหาร: วิธีการกำหนดระเบียบสัดส่วนในการออกแบบวิหารในภาคเหนือของไทย [Mok Vihara: Guidelines for Vihara Proportion and Design in Northern Thailand]. NAJUA: Architecture, Design and Built Environment, 32(1), A-51 - A-66.
Tumtong, T. (2023). ศิลปะสกุลช่างลำปาง [Lampang Art School]. Bangkok: Bangkok Print.
Wannasai, S. (1979). สารประวัติครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนาไทย [Biography of Kruba Srivichai, the saint of Lanna Thai]. Chiang Mai: Chiang Mai Book Center.
