พระพุทธบาทสัญลักษณ์มงคล 108 แบบวงกลมในศิลปะสุโขทัยและ ศิลปะอยุธยา: ข้อสันนิษฐานการสร้างและพัฒนาการรูปแบบศิลปะ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
พระพุทธบาทสัญลักษณ์มงคล 108 แบบวงกลมเกิดขึ้นในศิลปะสุโขทัยช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 สันนิษฐานว่าเกิดจากความต้องการจัดวางสัญลักษณ์มงคลเป็นรูปจักรวาลทรงกลมตามคติเรื่องโลกศาสตร์ และการสร้างมงคลและความศักดิ์สิทธิ์ให้กับจักรบนฝ่าพระบาทจากคติเรื่องพระเจ้าจักรพรรดิของกษัตริย์สุโขทัย พระพุทธบาทสัญลักษณ์มงคล 108 แบบวงกลมที่เกิดขึ้นในศิลปะสุโขทัยมีรูปแบบเป็นเอกลักษณ์จากการให้ความสำคัญอย่างมากกับการจัดเรียงสัญลักษณ์มงคลภายในวงจักรที่ขยายใหญ่เต็มฝ่าพระบาทและแบ่งเป็นจำนวน 7 - 8 ชั้น ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 21 ศิลปะอยุธยาได้สร้างพระพุทธบาทสัญลักษณ์มงคล 108 แบบวงกลมโดยรับแรงบันดาลใจมาจากศิลปะสุโขทัย แต่ได้พัฒนารูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ด้วยการจัดเรียงสัญลักษณ์มงคลอยู่ในวงจักรจำนวน 3 ชั้น และหันกลับมาให้ความสำคัญกับรูปจักรหรือดอกบัวที่อยู่กลางฝ่าพระบาทด้วยการขยายขนาดให้ใหญ่ขึ้น
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผู้เขียนจะต้องลงนามในแบบฟอร์มรับรองบทความ เพื่อให้คำยืนยันความรับผิดชอบว่า บทความของผู้เขียนนั้นไม่เคยตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน พร้อมรับทราบว่า กระบวนการส่งบทความเข้าพิจารณาและตีพิมพ์ในวารสารไทยคดีศึกษานั้น จะไม่มีการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ยกเว้น ในกรณีที่ผู้เขียนขอยกเลิกการตีพิมพ์บทความในวารสารไทยคดีศึกษาไม่ว่าด้วยสาเหตุใด และหลังจากบทความนั้นเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของผู้ทรงคุณวุฒิไปแล้ว ผู้เขียนจะต้องรับผิดชอบต่อค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในกระบวนการประเมินเป็นจำนวนเงิน 3,000 บาท (สามพันบาทถ้วน)
เอกสารอ้างอิง
Chutiwong, N. (1990). รอยพระพุทธบาทในศิลปะเอเชียใต้และเอเชียอาคเนย์ [Buddha footprints in South and Southeast Asian art]. Bangkok: Mueang Boran.
Fine Arts Department. (1984). จารึกสมัยสุโขทัย [Inscriptions of the Sukhothai period]. Bangkok: The Fine Arts Department.
Kingmanee, A. (2017). ทิพยประติมา [Divine Sculpture]. Nonthaburi: Museum Press.
Kojaranont, R. (2016). การวิเคราะห์ลักษณะและความหมายรอยพระพุทธบาทในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร [Analysis of Characteristics and Meanings of Footprints in the National Museum, Phra Nakhon]. Bangkok: The Fine Arts Department.
Leksukhum, S. (1997). ศิลปะสุโขทัย [Sukhothai Art]. Bangkok: Mueang Boran.
Leksukhum, S. (2021). รูปแบบสันนิษฐานสู่งานศิลปะจาก 59 ซากโบราณสถาน [Hypothetical Styles of Art from 59 Ancient Ruins]. Bangkok: Mueang Boran.
Limhasanaikul, T. (2023). รูปแบบและคติความเชื่อของรอยพระพุทธบาทในประเทศไทย [Style and Faith of The Buddha’s Footprint in Thailand]. (Doctoral thesis, Department of Art History, Silpakorn University).
Lithai, Phaya. (2021). เตภูมิกถา [Traiphumikatha]. Nonthaburi: Sripanya.
Na Bangchang, S. (1990). วิวัฒนาการวรรณคดีบาลีสายสุตตันตปิฎกที่แต่งในประเทศไทย [The evolution of Pali literature in the Sutta Pitaka lineage written in Thailand]. Bangkok: Chulalongkorn University.
Pinanratchathon, S. (2022). พระพุทธบาทที่วัดพระรูป จังหวัดสุพรรณบุรี [Buddhapada at Wat Phrarup, in Suphan Buri Province]. In Puangsomjit, T. (ed), วัดพระรูป เมืองสุพรรณ: รวมข้อเขียนว่าด้วยเรื่องเล่า คน ข้าวของ จากพิพิธภัณฑ์วัดสู่แหล่งเรียนรู้ [Wat Phrarup Suphan Buri: Collection of writings about Story, Person, Belongings from Museum to Learning Center]. Bangkok: Thai Studies Institute, Thammasat University.
Pinrod, A. (1982). คัมภีร์พุทธบาทมงคล: การตรวจชำระและการศึกษาเชิงวิเคราะห์ [Buddhapadamangal: an edition and a critical study]. (Master thesis, Department of Arts, Chulalongkorn University).
Piromanukul, R. (2009). การศึกษาเชิงวิเคราะห์ที่มาของสมุดภาพไตรภูมิ [The Analysis Study of The Original of The Traibhumi Painting Manuscript]. (Doctoral thesis, Department of Archaeology, Silpakorn University).
Piromanukul, R. (2022). พระพุทธบาท: สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาการเมืองสมัยอยุธยา [Buddhapada: Sacred Symbol of Political Religion in the Ayutthaya Period]. Silpawatthanatham Journal, 43(10), 56 - 85.
Somjit Abhijitto, Phra Racha Yana Preecha. (ed.) (2021). สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส กับการพัฒนาสยามประเทศ [Somdet Phra Maha Samana Chao Krom Phraya Vajirananavarorasa with The Development of Siam]. Bangkok: Wat Bowonniwet Vihara.
Suwadeepathompongs, W. (2009). ประเด็นใหม่: ระบบการวางลายมงคลบนรอยพระพุทธบาทในประเทศไทย ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 ถึงพุทธศตวรรษที่ 24 [New Aspects on the System of the Auspicious Symbols on the Footprints of Buddha in Thailand from 15th - 19th century A.D.]. (Master’s thesis, Department of Art History, Silpakorn University).
Thamrungrueang, R. (2020). พุทธศิลป์ไทยสายสัมพันธ์ศรีลังกา [The Role of Sri Lanka as the Buddhist Center and Its Influence on the Thai Buddhist Art]. Bangkok: Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre.
